В Евразийском национальном университете имени Л.Н. Гумилева состоится защита диссертации на соискание степени доктора философии (PhD) Нахбаевы Гүлісхан Сайфулинқызы на тему «Стратегические приоритеты развития высшего образования в Казахстане в условиях цифровизации» по образовательной программе «8D03106 – Политология».
Диссертация выполнена на кафедре «Кафедра Политологии» Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева.
Язык защиты - на русском
Официальные рецензенты:
Алтыбасарова Мейрамгуль Армияновна – кандидат политических наук, Торайгыров университет, профессор кафедры философии и социальных наук. Специальность: «23.00.02 – Политические институты, этнополитическая конфликтология, национальные интересы, политические процессы и технологии» (г. Павлодар, Республика Казахстан).
Пұсырманов Нұрбек Серікұлы – доктор философии (PhD), РГУ «Институт истории государства» МНВО РК, директор. Специальность «6D050200 – Политология» (г. Астана, Республика Казахстан).
Временные члены Диссертационного совета:
Айтымбетов Нуркен Искакович – доктор философии (PhD), ассоциированный профессор, ведущий научный сотрудник Института философии, политологии и религиоведения Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан. Специальность: «6D050200 – Политология» (г.Алматы, Республика Казахстан).
Байшань Гульцзы – доктор философии (PhD), заведующий кафедрой центральноазиатских языков Института России, Восточной Европы и Центральной Азии Шанхайского университета иностранных языков. Образовательная программа «8D03106 – Политология» (г. Шанхай, Китайская Республика).
Шебалина Ольга Андреевна – доктор философии (PhD), Карагандинский технический университет имени Абылкаса Сагинова, руководитель Центра устойчивого развития. Специальность: «8D03101 –Социология» (г. Караганда, Республика Казахстан).
Научные консультанты:
Нуртазина Роза Ауталиповна – доктор политических наук, профессор кафедры политология Евразийского национального университета им. Л.Н.Гумилева (г. Астана, Республика Казахстан)
Ланко Дмитрий Александрович – кандидат политических наук, доцент кафедры европейских исследований Санкт-Петербургского государственного университета (г. Санкт-Петербург, Россия)
Защита состоится: 18 июня 2026 года 14:00 часов в Диссертационном совете по направлению подготовки кадров «8D031 – Социальные науки» по образовательной программе «8D03106 – Политология» Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Заседание диссертационного совета состоится в смешанной (офлайн и онлайн) формате.
Ссылка: https://us06web.zoom.us/j/8114174324?pwd=dVhvaFdrUm9hRll6eTBsclhybUtvZz09
Идентификатор конференции: 811 4174 324
Код доступа: DC9hpA
Адрес: город Астана, улица К.Сатпаева, 2, аудитория 302.
Аннотация (рус.): АННОТАЦИЯ диссертационной работы Нахбаевой Гүлісхан Сайфулинқызы на тему «Стратегические приоритеты развития высшего образования в Казахстане в условиях цифровизации» представленной на соискание степени доктора философии (PhD) по образовательной программе «8D03106 – Политология» Актуальность исследования. В данной диссертационной работе рассмотрены стратегические приоритеты и основные тенденции развития высшего образования в условиях цифровизации. К ним относятся формирование цифровых компетенций, обновление образовательных программ, интеграция информационных технологий в учебный процесс и поддержка инноваций в образовательной среде. Автоматизация ключевых процессов при помощи цифровых технологий становится неотъемлемой составляющей социальной и экономической деятельности. Ведущие государства мира осуществляют системную модернизацию образовательных систем, опираясь на вызовы глобализации и применяя новейшие педагогические практики, основанные на цифровых инструментах и технологиях. Объект исследования – система высшего образования Республики Казахстан как сфера государственной образовательной политики в условиях цифровой трансформации. Предмет исследования – стратегические приоритеты, технологии и социально-политические эффекты цифровой трансформации казахстанских университетов, включая: - нормативно-правовую и институциональную базу; - внедрение LMS, AI, Big Data и адаптивных технологий; - практики микро-квалификаций и их признание; - интернационализацию (включая виртуальные формы); - риски цифрового неравенства и барьеры, связанные с культурным и социальным капиталом. В представленной работе раскрываются теоретико-методологические аспекты исследования стратегических направлений развития образования, проанализированы этапы модернизации образовательной политики Казахстана с опорой на нормативно-правовую базу, а также дана характеристика ключевых реформ системы высшего образования. Особое внимание уделено тенденциям трансформации университетского образования в условиях цифровизации и глобализации, где ускоряющаяся динамика изменений диктует необходимость гибких и адаптивных форм организации учебного процесса. Методологическая основа исследования включает анализ нормативно-правовых актов в сфере образования, проведение социологического опроса среди студентов программ бакалавриата, магистратуры и докторантуры, а также серию экспертных интервью с представителями академического сообщества и органов управления образованием. Стратегические ориентиры деятельности университетов Казахстана определяются национальными целями и задачами, включающими обеспечение устойчивого развития страны, повышение качества человеческого капитала, создание условий для раскрытия потенциала молодежи, формирование конкурентоспособной экономики и реализацию курса на цифровую трансформацию. Структура диссертационной работы обусловлена поставленной целью и задачами. Данная работа состоит из введения, двух разделов, заключения, списка использованных источников и литературы, а также 5 приложений. Диссертация начинается со введения, где раскрывается актуальность цифровизации высшего образования, обосновывается значимость темы для Казахстана и мировой образовательной системы, определяются цель и задачи исследования, методологическая база, научная новизна и практическая значимость работы. В первой главе «Теоретико-методологические основы цифровизации высшего образования» анализируется цифровизация как глобальный тренд, определяющий развитие университетов в XXI веке, рассматривается зарубежный опыт цифровой модернизации вузов и интеграции искусственного интеллекта в образовательный процесс, а также обобщаются методологические подходы к оценке цифровой трансформации. Эта глава формирует теоретический фундамент исследования. Вторая глава «Анализ состояния высшего образования в Казахстане в условиях цифровизации» посвящена изучению национальной практики. В ней рассматриваются государственная политика и нормативно-правовая база цифровизации образования, анализируется внедрение основных цифровых образовательных технологий в казахстанских вузах, выявляются ключевые барьеры и проблемы, связанные с инфраструктурой, кадрами, организацией и методическим обеспечением цифровой трансформации. Третья глава «Стратегические приоритеты и механизмы развития высшего образования в условиях цифровизации» имеет прикладной характер. В ней формулируются ключевые направления стратегии цифровой трансформации высшего образования Казахстана, а также рассматриваются перспективы внедрения искусственного интеллекта, больших данных и адаптивных технологий как инструмента повышения качества образования и эффективности образовательного процесса. В заключении подводятся итоги исследования, обобщаются основные результаты, формулируются выводы по каждой из поставленных задач, намечаются практические рекомендации и направления дальнейших исследований. Завершает работу список использованных источников, включающий научные труды, нормативные документы, статистические материалы и электронные ресурсы. В ходе исследования выявлены ключевые тенденции и проблемы в реализации государственной политики в сфере высшего образования Республики Казахстан в условиях цифровизации, а также предложены пути их решения. Основные положения и выводы диссертационного исследования нашли отражение в 4 публикациях автора, в том числе: 1 из них в научном журнале, индексируемом в базе данных Scopus (Москва, 2025). 2 статьи в журналах, рекомендованных Комитетом по обеспечению качества в сфере науки и высшего образования МНВО РК (Алматы, 2025). 1 статья в Республиканском научно-аналитическом рецензируемом издании (Астана, 2024). Также некоторые выводы исследования были представлены на научных конференциях, семинарах различного уровня и Национальном докладе «Молодежь Казахстана – 2025». Выводы и результаты исследования представлены в следующих работах: 1 Нуртазина Р.А., Нахбаева Г.С. Реализация политики Республики Казахстан в сфере образования: законодательные основы. // Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. – 2022. – №4(142). – С. 75-84. 2 Нахбаева Г.С., Береговая О.А. Особенности электронной (виртуальной) интернационализации высшего образования в России и Казахстане // Перспективы науки и образования. – 2024. – №5(71). – С. 62-77. 3 Нахбаева Г., Нуртазина Р., Адилова Л. Интернационализация как компонент развития высшего образования в Казахстане: текущая ситуация и тенденции развития. Казахстан-Спектр 2024, 112(4). 4 Нахбаева Г., Нуртазина Р., Кайдарова А. Цифровая трансформация вузов в Казахстане: результаты глубинных интервью с экспертами // Адам әлемі. – 2025. – № 1(103). – С. 101–112. 5 Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2025». – Астана: Научно-исследовательский центр «Жастар», 2025. – 444 с. – Авторский коллектив: Нахбаева Г. С., Тургалеева А. Т., Дмитриева А. С., Кобенов А. С., Жамалбек Ф. Б., Сансызбаева Л. Е., Тулешова Ш. П., Кошербаева А. Б., Андекина Р. Э., Хан Ю. А., Жолдыбалина А. С., Возняк О. А., Ахметжаров С. Б. ABSTRACT of the dissertation by Nakhbayeva Guliskhan Saifulinovna entitled “Strategic Priorities for the Development of Higher Education in Kazakhstan in the Context of Digitalization” submitted for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in the educational program “8D03106 – Political Science” Relevance of the study. This dissertation examines the strategic priorities and key trends in the development of higher education in the context of digitalization. These include the formation of digital competencies, modernization of educational programs, integration of information technologies into the learning process, and support for innovation in the educational environment. The automation of key processes through digital technologies is becoming an integral part of social and economic activity. Leading countries are implementing systemic modernization of educational systems in response to globalization challenges, applying advanced pedagogical practices based on digital tools and technologies. Object of the study – the higher education system of the Republic of Kazakhstan as a sphere of state educational policy in the context of digital transformation. Subject of the study – strategic priorities, technologies, and socio-political effects of the digital transformation of Kazakhstani universities, including: • regulatory and institutional framework; • implementation of LMS, AI, Big Data, and adaptive technologies; • practices of micro-qualifications and their recognition; • internationalization (including virtual formats); • risks of digital inequality and barriers related to cultural and social capital. The dissertation reveals theoretical and methodological aspects of studying strategic directions in educational development, analyzes the stages of modernization of Kazakhstan’s educational policy based on the regulatory framework, and provides a characterization of key reforms in higher education. Special attention is given to trends in the transformation of university education under conditions of digitalization and globalization, where the accelerating pace of change necessitates flexible and adaptive forms of organizing the educational process. Methodological basis includes analysis of regulatory legal acts in education, a sociological survey among undergraduate, graduate, and doctoral students, as well as a series of expert interviews with representatives of academia and educational administration bodies. Strategic priorities of Kazakhstani universities are determined by national goals and objectives, including sustainable development, improvement of human capital quality, creation of conditions for youth potential realization, development of a competitive economy, and implementation of digital transformation. Structure of the dissertation. The dissertation consists of an introduction, two sections, a conclusion, a list of references, and 5 appendices. The introduction substantiates the relevance of digitalization in higher education, defines the purpose and objectives of the study, methodological framework, scientific novelty, and practical significance. The first chapter, “Theoretical and Methodological Foundations of Higher Education Digitalization,” analyzes digitalization as a global trend shaping university development in the 21st century, examines international experience in digital modernization of universities and integration of artificial intelligence into education, and summarizes methodological approaches to assessing digital transformation. The second chapter, “Analysis of the State of Higher Education in Kazakhstan in the Context of Digitalization,” focuses on national practices. It reviews state policy and regulatory frameworks, analyzes the implementation of key digital educational technologies in Kazakhstani universities, and identifies major barriers related to infrastructure, personnel, organization, and methodological support. The third chapter, “Strategic Priorities and Mechanisms for the Development of Higher Education in the Context of Digitalization,” has an applied focus. It formulates key strategic directions for digital transformation in Kazakhstan’s higher education and examines prospects for implementing artificial intelligence, big data, and adaptive technologies to improve education quality and efficiency. The conclusion summarizes the research results, formulates key findings for each objective, and provides practical recommendations and directions for further research. The study identifies key trends and challenges in implementing state policy in higher education in Kazakhstan under digitalization and proposes solutions. Publications. The main findings are reflected in 4 publications, including: • 1 article in a Scopus-indexed journal (Moscow, 2025); • 2 articles in journals recommended by the Committee for Quality Assurance in Science and Higher Education of the Ministry of Science and Higher Education of Kazakhstan (Almaty, 2025); • 1 article in a national peer-reviewed analytical journal (Astana, 2024). Some results were also presented at conferences, seminars, and in the National Report “Youth of Kazakhstan – 2025.” Key publications: 1. Nurtazina R.A., Nakhbayeva G.S. Implementation of educational policy in the Republic of Kazakhstan: legislative foundations. // Bulletin of L.N. Gumilyov ENU. – 2022. – No. 4(142). – pp. 75–84. 2. Nakhbayeva G.S., Beregovaya O.A. Features of electronic (virtual) internationalization of higher education in Russia and Kazakhstan // Prospects of Science and Education. – 2024. – No. 5(71). – pp. 62–77. 3. Nakhbayeva G., Nurtazina R., Adilova L. Internationalization as a component of higher education development in Kazakhstan: current situation and trends. Kazakhstan-Spectrum, 2024, 112(4). 4. Nakhbayeva G., Nurtazina R., Kaidarova A. Digital transformation of universities in Kazakhstan: results of in-depth expert interviews // Adam Alemi. – 2025. – No. 1(103). – pp. 101–112. 5. National Report “Youth of Kazakhstan – 2025.” – Astana: Research Center “Zhastar,” 2025. – 444 p. – Author team: Nakhbayeva G.S., Turgaleeva A.T., Dmitrieva A.S., Kobenov A.S., Zhamalbek F.B., Sansyzbaeva L.E., Tuleshova Sh.P., Kosherbayeva A.B., Andekina R.E., Khan Yu.A., Zholdybalina A.S., Voznyak O.A., Akhmetzharov S.B. АННОТАЦИЯ Нахбаева Гүлісхан Сайфулинқызының «Цифрландыру жағдайында Қазақстандағы жоғары білім беруді дамытудың стратегиялық басымдықтары» тақырыбындағы диссертациялық жұмысына «8D03106 – Саясаттану» білім беру бағдарламасы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін ұсынылған. Зерттеудің өзектілігі. Осы диссертациялық жұмыста цифрландыру жағдайындағы жоғары білім беруді дамытудың стратегиялық басымдықтары мен негізгі үрдістері қарастырылады. Оларға цифрлық құзыреттерді қалыптастыру, білім беру бағдарламаларын жаңарту, оқу үдерісіне ақпараттық технологияларды енгізу және білім беру ортасында инновацияларды қолдау жатады. Цифрлық технологиялар арқылы негізгі үдерістерді автоматтандыру әлеуметтік және экономикалық қызметтің ажырамас бөлігіне айналуда. Әлемнің жетекші мемлекеттері жаһандану сын-қатерлеріне жауап бере отырып, цифрлық құралдар мен технологияларға негізделген заманауи педагогикалық тәжірибелерді қолдану арқылы білім беру жүйелерін жүйелі түрде жаңғыртуда. Зерттеу объектісі – цифрлық трансформация жағдайындағы мемлекеттік білім беру саясатының саласы ретінде Қазақстан Республикасының жоғары білім беру жүйесі. Зерттеу пәні – қазақстандық жоғары оқу орындарының цифрлық трансформациясының стратегиялық басымдықтары, технологиялары және әлеуметтік-саяси әсерлері, оның ішінде: • нормативтік-құқықтық және институционалдық база; • LMS, жасанды интеллект, Big Data және бейімделген технологияларды енгізу; • микро-біліктіліктер тәжірибесі және оларды тану; • интернационалдандыру (виртуалды форматтарды қоса алғанда); • цифрлық теңсіздік тәуекелдері және мәдени әрі әлеуметтік капиталға байланысты кедергілер. Ұсынылған жұмыста білім беруді дамытудың стратегиялық бағыттарын зерттеудің теориялық-әдіснамалық аспектілері ашылып, Қазақстанның білім беру саясатын жаңғырту кезеңдері нормативтік-құқықтық база негізінде талданған, сондай-ақ жоғары білім беру жүйесіндегі негізгі реформаларға сипаттама берілген. Ерекше назар цифрландыру мен жаһандану жағдайындағы университеттік білім берудің трансформация үрдістеріне аударылған, мұнда өзгерістер қарқынының жеделдеуі оқу үдерісін ұйымдастырудың икемді және бейімделген формаларын қажет етеді. Зерттеудің әдіснамалық негізі білім беру саласындағы нормативтік-құқықтық актілерді талдауды, бакалавриат, магистратура және докторантура студенттері арасында социологиялық сауалнама жүргізуді, сондай-ақ академиялық қауымдастық пен білім беруді басқару органдары өкілдерімен сараптамалық сұхбаттар сериясын қамтиды. Қазақстан университеттерінің қызметінің стратегиялық бағдарлары ұлттық мақсаттар мен міндеттермен айқындалады, олардың қатарына елдің тұрақты дамуын қамтамасыз ету, адами капитал сапасын арттыру, жастар әлеуетін ашуға жағдай жасау, бәсекеге қабілетті экономиканы қалыптастыру және цифрлық трансформация бағытын іске асыру кіреді. Диссертациялық жұмыстың құрылымы қойылған мақсат пен міндеттерге сәйкес анықталған. Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және 5 қосымшадан тұрады. Диссертация кіріспеден басталады, онда жоғары білім беруді цифрландырудың өзектілігі ашылады, тақырыптың Қазақстан мен әлемдік білім беру жүйесі үшін маңыздылығы негізделеді, зерттеудің мақсаты мен міндеттері, әдіснамалық негізі, ғылыми жаңалығы мен практикалық маңыздылығы айқындалады. Бірінші бөлімде «Жоғары білім беруді цифрландырудың теориялық-әдіснамалық негіздері» цифрландыру XXI ғасырдағы университеттердің дамуын айқындайтын жаһандық тренд ретінде талданады, жоғары оқу орындарын цифрлық жаңғыртудың шетелдік тәжірибесі және жасанды интеллектіні білім беру үдерісіне енгізу қарастырылады, сондай-ақ цифрлық трансформацияны бағалаудың әдіснамалық тәсілдері жүйеленеді. Екінші бөлім «Цифрландыру жағдайындағы Қазақстандағы жоғары білім беру жүйесінің жай-күйін талдау» ұлттық тәжірибені зерттеуге арналған. Мұнда білім беруді цифрландырудың мемлекеттік саясаты мен нормативтік-құқықтық базасы қарастырылып, қазақстандық жоғары оқу орындарында негізгі цифрлық білім беру технологияларын енгізу талданады, сондай-ақ инфрақұрылым, кадрлық қамтамасыз ету, ұйымдастыру және әдістемелік қолдау салаларындағы негізгі кедергілер мен проблемалар анықталады. Үшінші бөлім «Цифрландыру жағдайындағы жоғары білім беруді дамытудың стратегиялық басымдықтары мен тетіктері» қолданбалы сипатқа ие. Бұл бөлімде Қазақстандағы жоғары білім беруді цифрлық трансформациялаудың негізгі стратегиялық бағыттары айқындалып, білім беру сапасы мен тиімділігін арттыру құралы ретінде жасанды интеллект, үлкен деректер және бейімделген технологияларды енгізу перспективалары қарастырылады. Қорытындыда зерттеу нәтижелері жинақталып, қойылған міндеттер бойынша негізгі тұжырымдар жасалады, практикалық ұсыныстар мен болашақ зерттеулер бағыттары айқындалады. Жұмысты ғылыми еңбектерді, нормативтік құжаттарды, статистикалық материалдарды және электрондық ресурстарды қамтитын пайдаланылған әдебиеттер тізімі аяқтайды. Зерттеу барысында Қазақстан Республикасының жоғары білім беру саласындағы мемлекеттік саясатты цифрландыру жағдайында іске асырудың негізгі үрдістері мен проблемалары анықталып, оларды шешу жолдары ұсынылды. Жарияланымдар. Зерттеудің негізгі нәтижелері автордың 4 жарияланымында көрініс тапты, оның ішінде: • 1 мақала Scopus деректер базасында индекстелетін ғылыми журналда (Мәскеу, 2025); • 2 мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған журналдарда (Алматы, 2025); • 1 мақала республикалық ғылыми-талдамалық рецензияланатын басылымда (Астана, 2024). Зерттеу нәтижелері сондай-ақ ғылыми конференциялар мен семинарларда және «Қазақстан жастары – 2025» Ұлттық баяндамасында ұсынылды. Зерттеу нәтижелері келесі еңбектерде жарияланған: 1. Нуртазина Р.А., Нахбаева Г.С. Қазақстан Республикасындағы білім беру саясатын іске асыру: заңнамалық негіздер // Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ хабаршысы. – 2022. – №4(142). – 75–84 б. 2. Нахбаева Г.С., Береговая О.А. Ресей мен Қазақстандағы жоғары білім берудің электрондық (виртуалды) интернационалдандыру ерекшеліктері // Ғылым және білім беру перспективалары. – 2024. – №5(71). – 62–77 б. 3. Нахбаева Г., Нуртазина Р., Адилова Л. Интернационалдандыру Қазақстандағы жоғары білім беруді дамытудың құрамдас бөлігі ретінде: қазіргі жағдайы мен даму үрдістері. Қазақстан-Спектр, 2024, 112(4). 4. Нахбаева Г., Нуртазина Р., Кайдарова А. Қазақстандағы жоғары оқу орындарының цифрлық трансформациясы: сарапшылармен тереңдетілген сұхбат нәтижелері // Адам әлемі. – 2025. – №1(103). – 101–112 б. 5. «Қазақстан жастары – 2025» Ұлттық баяндамасы. – Астана: «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы, 2025. – 444 б. – Авторлар ұжымы: Нахбаева Г. С., Тургалеева А. Т., Дмитриева А. С., Кобенов А. С., Жамалбек Ф. Б., Сансызбаева Л. Е., Тулешова Ш. П., Кошербаева А. Б., Андекина Р. Э., Хан Ю. А., Жолдыбалина А. С., Возняк О. А., Ахметжаров С. Б.
Отзыв зарубежного консультанта
Заключение комиссии по этической оценке исследований
Решение диссертационного совета
Защита диссертации: https://www.youtube.com/watch?v=bmxv-2vVi_E
