«8D01717 - Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Елубай Асем Мамешовна диссертациясын қорғауы
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Елубай Асем Мамешовна «8D01717 – Қазақ тілі мен әдебиеті» білім беру бағдарламасы бойынша «Қазақ және түрік тілдеріндегі «әйел» концептісін айшықтайтын мақал-мәтелдердің лингвомәдени және лингводидактикалық аспектісі» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Қазақ тіл білімі» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - қазақ тілінде
Ресми рецензенттер:
Шадиева Нургуль Хамзахановна - ғылым кандидаты, доцент
Динаева Бекзат Бегалықызы - ғылым кандидаты, қауымдастырылған профессор, «Astana IT University», қауымдастырылған профессор (доцент)
Иманқұлова Меруерт Амантайқызы - философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессор, аға оқытушы
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Шадиева Нургуль Хамзахановна - ғылым кандидаты, доцент
Төкенқызы Гүлназ - ғылым кандидаты, доцент, Ш.Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына
Джулиан Рентч - ғылым докторы, профессор, профессор
Ғылыми кеңесшілері:
Сәрсеке Гүлнәр Әдебиетқызы – филология ғылымдарының кандидаты, доцент, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ Қазақ тіл білімі кафедрасының профессоры м.а. (Астана қ., Қазақстан)
Бирай Нергис – филология ғылымдарының докторы, профессор, Памуккале университеті (Денизли қ., Түркия).
Қорғау 2024 жылғы 28 желтоқсан, сағат 10:00 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D01717 – Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша «8D017 – Тілдер және әдебиет бойынша педагогтарды даярлау» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі онлайн форматта өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://us06web.zoom.us/j/81196919867?pwd=qDbolUlllNcaKlWXEWoFwTZAnrdj1c.1
Мекен-жайы: Астана қаласы, Қ. Сәтбаев көшесі, 2, № 302 аудитория
Аңдатпа (қаз.): Елубай Асем Мамешовнаның «8D01717 – Қазақ тілі мен әдебиеті» білім беру бағдарламасы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алуға ұсынылған «Қазақ және түрік тілдеріндегі «әйел» концептісін айшықтайтын мақал-мәтелдердің лингвомәдени және лингводидактикалық аспектісі» диссертациялық жұмысының АҢДАТПАСЫ Диссертациялық зерттеудің мақсаты – қазақ және түрік тілдеріндегі «әйел» концептісін көрсететін мақал-мәтелдердің лингвомәдени және лингводидактикалық ерекшеліктерін талдап, олардың мәдени маңыздылығы мен тәрбиелік әлеуетін айқындау. Зерттеу міндеттері: ‒ «әйел» концептісін көрсететін қазақ және түрік мақал-мәтелдерінің лингвомәдени ерекшеліктерін зерделеу; ‒ қазақ және түрік әлемінің тілдік картинасындағы әйелге тән ұлттық және жалпы көзқарастарды айшықтау; ‒ қазақ және түрік тілдерін оқытуда қолдану үшін осы мақал-мәтелдердің лингводидактикалық әлеуетін анықтау; ‒мәдениетаралық құзыреттілікті тереңдету мақсатында білім беру процесіне қазақ және түрік мақал-мәтелдерін енгізу үшін әдістемелік ұсынымдар әзірлеу. Зерттеу әдістері: салыстырмалы әдіс арқылы қазақ және түрік мақал-мәтелдеріндегі «әйел» концептісін көрсетудегі ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтау. Контекстік талдау мақал-мәтелдерді мәдени және тарихи контексте қарастыру, бұл олардың мағынасы мен маңызын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Семантикалық талдау арқылы екі мәдениеттегі әйел бейнесіне қатысты сөздер мен сөз тіркестерінің жасырын мағыналары мен құндылық бағдарларын анықтау мақсатында олардың мағыналарын жан-жақты зерттеу. Сондай-ақ экспериментті ұйымдастыру кезеңінде салыстыру, сауалнама әдістері қолданылды. Негізгі ережелері (дәлелденген ғылыми гипотезалар және жаңа білім болып табылатын басқа да тұжырымдар): ‒ қазақ және түрік мақал-мәтелдеріндегі «әйел» концептісі ұлттық құндылықтарды, мінез-құлық нормаларын және қоғамдағы әйелдің қабылдауын көрсететін маңызды мәдени категорияны білдіреді. Екі тілде де әйел бейнесі қазақ және түрік мәдениетінің ерекшелігін көрсететін ортақ және бірегей белгілер арқылы ашылады. ‒қазақ және түрік мақал-мәтелдеріндегі әйел туралы лингвомәдени түсініктердегі ұқсастықтар мен айырмашылықтар тарихи және әлеуметтік факторларға байланысты. Салыстырмалы талдау екі мәдениеттің де әйелді дәстүр мен отбасын сақтаушы, қорғаушы ретінде құрметтейтінін, бірақ оның бейнесіне байланысты символдық мағынасы мен метафораларында ерекшеленетінін анықтады. ‒қазақ және түрік мақал-мәтелдерінің лингводидактикалық әлеуеті тілдерді оқыту үшін маңызды, өйткені бұл фразеологиялық бірліктер тілді түсінуге ықпал етіп қана қоймай, мәдени білімді тереңдетеді. Мақал-мәтелдерді оқу материалдарына енгізу мәдениетаралық құзыреттілікті дамытуға және ұлттық құндылықтарды түсінуге ықпал етеді. ‒ әйел бейнесі тәрбие құралы ретінде: «әйел» концептісіне байланысты қазақ және түрік мақал-мәтелдері білім беруде білім алушылардың этикалық және мәдени құндылықтарын қалыптастыру үшін, сондай-ақ ұлттық дәстүрлерге құрметпен қарауға тәрбиелеу үшін пайдаланылуы мүмкін. ‒оқытуда мақал-мәтелдерді қолдану бойынша әдістемелік ұсынымдар: зерттеу барысында әзірленген ұсынымдар әйел бейнесіне байланысты қазақ және түрік мақал-мәтелдерін оқу бағдарламаларына тиімді біріктіруге мүмкіндік береді, бұл білім алушылардың тілдік және мәдени дайындығын тереңдетуге ықпал етеді. Зерттеудің негізгі нәтижелерінің сипаттамасы келесі мәселелердің ұсынылған нақты шешімдерінде көрсетілген: ‒қазақ және түрік мақал-мәтелдеріндегі «әйел» концептісінің мәдени және тілдік ерекшеліктерін анықтау, бұл екі мәдениеттегі әйел бейнесін қабылдауды тереңірек түсінуге және осы қабылдаулардағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтау; ‒этикалық нормалар мен мәдени құндылықтарды қалыптастыру контекстіндегі мақал-мәтелдердің тәрбиелік құндылығын, сондай-ақ олардың әйелге деген құрметті тәрбиелеудегі және ұлттық дәстүрлерді нығайтудағы рөлін бағалау; ‒екі тіл мен мәдениет контекстінде «әйел» концептісін терең зерттеу және оқыту мақсатында әйел бейнесіне қатысты лингвомәдени аспектілерді салыстырмалы талдау жүйесін құру; Алынған нәтижелердің жаңалығы мен маңыздылығының негіздемесі: Зерттеудің жаңалығы қазақ және түрік тілдеріндегі «әйел» концептісін бейнелейтін мақал-мәтелдерді кешенді лингвомәдени және лингводидактикалық талдауда жатыр. Бұған дейінгі ғылыми зерттеулерде осы екі мәдениеттегі фразеологиялық бірліктер арқылы «әйел» концептісіне егжей-тегжейлі және салыстырмалы зерттеу жүргізілген жоқ. Жұмыс тілді мәдени-әлеуметтік нормаларды тасымалдаушы ретінде зерттеудегі, сонымен қатар фразеологизмдерді тәрбиелік мақсатта қолданудағы жаңа бағытты білдіреді. Зерттеудің лингвомәдени аспектісі қазақ және түрік мәдениеттеріндегі әйелді қабылдаудың тарихи, әлеуметтік және мәдени ерекшеліктері тіл мен мақал-мәтелдер арқылы қалай көрінетіні туралы бірегей түсінік береді. Бұл екі этностағы әйел бейнесіне қатысты мәдени стереотиптер мен метафораларды дәлірек және тереңірек түсіндіруге мүмкіндік береді. Жұмыстың лингводидактикалық маңыздылығы оқытуда қазақ және түрік мақал-мәтелдерін қолдану бойынша әдіснамалық ұсыныстарды әзірлеу болып табылады. Мақал-мәтелдер тіл туралы білім көзі ғана емес, сонымен қатар мәдениетаралық құзыреттілікті қалыптастырудың, ұлттық дәстүрлер мен құндылықтарды құрметтеудің маңызды құралы болып табылады. Жұмыстың теориялық маңыздылығы – тілді мәдениетпен, тәрбиемен байланыстыратын фразеологиялық бірліктерді талдаудың жаңа тәсілдемесін құру. Зерттеу фразеологиялық бірліктер лингвистика, педагогика және әлеуметтану сияқты әртүрлі салаларда қолданылуы мүмкін мәдени дәстүрлерді құрметтеу мен түсінуге тиімді ықпал ете алатынын растайды. Әзірленген әдістемелік материалдар мен ұсыныстарды білім беру бағдарламаларына біріктіруге болады, бұл әсіресе мәдениетаралық коммуникация жағдайында білім сапасын арттыруға көмектеседі. Осылайша, алынған нәтижелердің жаңалығы мен маңыздылығы олардың лингвомәдениеттану мен лингводидактикаға үлес қосуымен қатар, фразеологиялық бірліктерді білім беру мақсатында тиімді пайдалану үшін практикалық шешімдер ұсынуында көрінеді. Зерттеу жұмысы барысында дайындалған ғылыми-әдістемелік ұсыныстарды, зерттеу материалдарын жоғары оқу орындары оқытушылары, жалпы білім беретін мектептердің, лицей, гимназия, колледж мұғалімдері пайдалана алады. Ғылымның даму бағыттарына немесе мемлекеттік бағдарламаларға сәйкестігі. Диссертациялық зерттеу лингвомәдениеттану, лингводидактика және этнолингвистика саласындағы ғылыми дамудың өзекті бағыттарына, сондай-ақ мәдениетаралық коммуникацияны дамытуға және білім беру сапасын арттыруға бағытталған мемлекеттік бағдарламаларға сәйкес келеді. Атап айтқанда, жұмыс тілдік және мәдени ресурстарды пайдалануды қоса алғанда, инновациялық әдістемелер арқылы білім беру сапасын жақсартуға бағытталған «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасының мақсаттарымен салыстырылады. Сонымен қатар зерттеу қазақ тілін дамытуға және көпмәдениетті ілгерілетуге бағытталған Қазақстан Республикасындағы тіл саясатын іске асыру жөніндегі 2020-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама мақсаттарын қолдайды, сондай-ақ білім беру бағдарламалары шеңберінде түрік тілін тереңдетіп оқу мен оқытуға ықпал етеді. Алынған нәтижелер мәдени ерекшеліктерді ескере отырып, мәдениетаралық құзыреттілікті дамытуға және тілдерді оқытуға бағытталған білім беру жобалары шеңберінде пайдаланылуы мүмкін. Докторанттың әрбір жарияланымды дайындауға қосқан үлесінің сипаттамасы. Докторант материалдарды өз бетінше жинап, талдады, әдістемелік тәсілдерді әзірледі және зерттеудің негізгі қорытындыларын тұжырымдады. Нәтижелер негізінде бірқатар ғылыми жарияланымдар дайындады, онда докторант білім беруде қазақ және түрік мақал-мәтелдерін қолдану бойынша ұсыныстарды негіздеді. ҚР Ғылым және жоғары білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған ғылыми басылымдарда 5 мақала жарияланды. Отандық және шетелдік халықаралық конференция жинақтарында 3 мақала жарық көрді. 1.Түркі әлеміндегі «әйел» концептісін айшықтайтын мақал-мәтелдердің лингвомәдени аспектісі // Ясауи университетінің Хабаршысы. – 2022. – №3(125). – Б. 68-77 (бірлескен автор: Алдабек Н., докторанттың үлесі 90 %); 2. Концептуалды оқыту мен тәрбие: қазақ және түрік тілдеріндегі «әйел» концептісіне қатысты мақал-мәтелдер // ҚР ҰҒА Хабаршысы. – 2022. – №6 (400) . – Б.45-60 . (докторанттың үлесі 100 %); 3. The use of proverbs and sayings on the topic «woman» in kazakh and turkish in the organization of the work of the iws // ҚР ҰҒА Хабаршысы. – 2023. – №3 (403) . – Б.56-67 . (бірлескен авторлар: Сәрсеке Г., Бирай Н., докторанттың үлесі 80 %); 4. The image of a woman in the turkic world and its expression in proverbs // Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ Хабаршысы. – 2023. – №3 (70) . – Б.54-65 (бірлескен автор: Бирай Н., докторанттың үлесі 90 %); 5. Қазақ және түрік мақал-мәтелдеріндегі «әйел» концептісін лингвомәдени зерттеу аспектілері // Көкшетау университетінің Хабаршысы – 2023. – №4 . – Б.5-16 (бірлескен автор: Сәрсеке Г., докторанттың үлесі 90 %); 6. Түркі әлеміндегі әйел бейнесінің гендерлік концептісі (ерекшелігі) «Türklük bilimi araştırmaları(türk dünyasından makaleler)» uluslararası sempozyumu Denizli, 2022. – Б. 213-223. (докторанттың үлесі 100 %); 7. Қыз бала тәрбиесіне қатысты мақал-мәтелдерді бүгінгі ұрпақтың санасына сіңірудің тәрбиелік маңызы // ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдығына және Дүниежүзілік авиация мен косманавтика күніне арналған «Авиациялық саладағы мәселелер, шешу жолдары және инновацияларды енгізу» тақырыбындағы студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдар жинағы Алматы, 2021.– Б.222-227.(докторанттың үлесі 100 %); 8. Қазақ және түрік мақал-мәтелдеріндегі әйел бейнесіне салыстырмалы талдау//Мәшһүртанудың ғылыми негіздері және қазіргі гуманитарлық ғылымдар дамуы: халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдар жинағы. Павлодар, 2023. – Б. 146-151. (докторанттың үлесі 100 %).
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://youtu.be/PtFx1tLvghw?feature=shared
