Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Ибрагим Айдос Ерболұлы «8D03103 – Психология» білім беру бағдарламасы бойынша «Алкогольге, нашақорлыкка және құмар ойындарға тәуелділерді және бірге тәуелді адамдарды психологиялық оңалту» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Психология кафедрасы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - орыс тілінде
Ресми рецензенттер:
Қабакова Майра Победовна – психология ғылымдарының кандидаты, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Жалпы және қолданбалы психология кафедрасының профессор-зерттеушісі (Алматы қ., Қазақстан Республикасы);
Абдрашитова Татьяна Анатольевна – психология ғылымдарының докторы, А. Қ. Құсайынов атындағы Еуразия гуманитарлық институтының Педагогика және тарих кафедрасының профессоры (Астана қ., Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Агажаева Лилия Онерхановна - психология ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің полковнигі (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Гарбер Алена Ильинична - философия докторы (PhD), Халықаралық биоцентрлік зерттеу академиясының профессоры, психоонколог, Рейнхардсхёэ клиникасының психотерапевті (Бад-Вильдунген қ., Германия);
Бапаева Мариям Курмангалиевна - психология ғылымдарының кандидаты, "Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті" КЕаҚ психология кафедрасының профессор м.а., (Алматы қ., Қазақстан Республикасы).
Ғылыми кеңесшілері:
Мамбеталина Алия Сактагановна – психология ғылымдарының кандидаты, профессор м.а., Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ Психология кафедрасының меңгерушісі (Астана қ., Қазақстан Республикасы)
Мелинда Хал – философия докторы (PhD), «Маттиас Корвинус Коллегиум» ғылыми орталығының зерттеушісі (Будапешт қ., Венгрия).
Қорғау 2026 жылғы 28 тамыз, сағат 15:00 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D03103 – Психология» мамандығы бойынша «8D031 – Әлеуметтік ғылымдар» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі онлайн форматта өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://clck.ru/3UC87n
Мекен-жайы: Астана қ., Қаныш Сәтбаев көшесі, 2, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ №1 оқу-әкімшілік ғимараты, 302 дәрісхана.
Аңдатпа (қаз.): Зерттеудің өзектілігі. Қазақстанның қазіргі әлеуметтік-экономикалық даму векторы елдің адам капиталының іргелі құрамдас бөлігі ретінде азаматтардың психологиялық саулығын сақтауға, қалпына келтіруге және дамытуға ерекше назар аударуды талап етеді. Химиялық (алкоголизм, нашақорлық) және мінез-құлықтық (лудомания) аддикциялардың қарқынды таралуы қоғамның демографиялық, экономикалық және әлеуметтік-мәдени тұрақтылығына деструктивті әсер етіп, ұлттық қауіпсіздікке тікелей қатер төндіреді. Заманауи тәуелділіктердің, әсіресе интернет-ойындар, гэмблинг және синтетикалық психоактивті заттар саласындағы жасырын (латентті) сипаты дәстүрлі симптоматикалық медикоцентристік модельден кешенді, ұзақ мерзімді психотерапиялық технологияларға көшу қажеттілігін негіздейді. Аддикция тәуелді тұлғаның өзін ғана емес, сонымен бірге оның бүкіл отбасылық жүйесін деформациялап, тең тәуелділік (созависимость) феноменін тудыратын жүйелі ауру ретінде танылады. Тең тәуелді отбасылық ортаның деструктивті гомеостазы бұзылулар мен рецидивтердің (қайталанулардың) басты предикторларының бірі болып табылады, бұл жақындарын терапиялық шеңберге бір уақытта қоспайынша, тиімді оңалтуды мүмкін емес етеді. Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінде белгіленген мемлекеттік басымдықтарға, сондай-ақ Нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2023–2025 жылдарға арналған кешенді жоспарының міндеттеріне сәйкес, ғылыми негізделген, отбасына бағытталған психологиялық оңалту бағдарламаларын және девиациялардың ерте клиникалық дейінгі превенциясы (алдын алу) құралдарын әзірлеу бірінші кезектегі мемлекеттік маңызға ие болады. Қайшылықтар: • Қазіргі қазақстандық қоғам жағдайында химиялық және мінез-құлықтық тәуелділіктерді еңсерудің тиімді технологияларына деген әлеуметтік сұраныстың артуы мен тұлғалық және отбасылық психологиялық әлеуетті жүйелі түрде қалпына келтіруге бағытталмаған қысқа мерзімді медико-биологиялық емдеу әдістерінің басым болуы арасындағы; • Отбасы мүшелерінің тең тәуелді мінез-құлқы аддикцияның созылмалы сипат алуының негізгі факторы ретінде танылуы мен отандық академиялық практикада және ҚР жоғары мектебінде аддиктілерді бір уақытта оңалту мен олардың отбасылық ортасын психологиялық коррекциялаудың валидтілігі дәлелденген кешенді бағдарламаларының жоқтығы арасындағы; • Жастар арасында девиантты тәуекелдерді ерте клиникалық дейінгі ерте анықтауды ұйымдастыру қажеттілігі мен әлеуметтік қалаулылық және стигматизация эффектісінен қорғалған, стандартталған отандық конфронтациялық емес диагностикалық құралдардың айқын тапшылығы арасындағы. Диссертациялық зерттеудің тақырыбы: «Алкогольге, нашақорлыкқа және құмар ойындарға тәуелділерді және бірге тәуелді адамдарды психологиялық оңалту». Зерттеудің мақсаты: химиялық және мінез-құлықтық тәуелділіктері бар адамдарды, сондай-ақ олардың отбасы мүшелерін (тең тәуелділерді) психологиялық оңалтудың отбасына бағытталған жүйесінің психологиялық механизмдері мен ерекшеліктерін теориялық тұрғыдан негіздеу және оларды эксперименталды-практикалық жұмыс мәліметтерімен дәлелдеу. Зерттеудің объектісі: химиялық және мінез-құлықтық тәуелділіктері бар адамдарды, сондай-ақ отбасының тең тәуелді мүшелерін оңалту және оңалтудан кейінгі сүйемелдеудің психологиялық механизмдері. Зерттеудің пәні: тәуелді және тең тәуелді адамдарды интегративті отбасына бағытталған оңалтудың даму ерекшеліктері мен терапиялық эффектілері. Зерттеудің болжамы: химиялық және мінез-құлықтық аддикциялары бар адамдарды психологиялық оңалту және ұзақ мерзімді тұрақты катамнезді қамтамасыз ету «жауапкершілік триадасы» шеңберіндегі жүйелі өзара әрекеттесуге: іске асырылатын интегративті бағдарламаның сапасына, тәуелді тұлғаның өзінің субъектілігі мен мотивациясы деңгейіне, сондай-ақ оның отбасы мүшелерінің тең тәуелді мінез-құлқының психокоррекциялық қайта құрылу дәрежесіне байланысты болады. Жалпы болжам бірқатар жекелеген болжамдармен нақтыланады: • Тәуелді тұлғалардың анозогнозияны еңсеру тиімділігі және олардың терапиялық процесте тұрақтау сәттілігі, олардың туыстарын тең тәуелділікті түзету бағдарламасына параллельді түрде тарту жағдайында айтарлықтай артады, бұл деструктивті отбасылық гомеостазды трансформациялайды. • Психологиялық оңалтудың терапиялық эффектілері (аддиктивті мәртебенің редукциясы және өмір сапасы көрсеткіштерінің өсуі) когнитивті-мінез-құлықтық, гуманистік және логотерапиялық модальдік әдістерді кезең-кезеңімен үйлестіргенде тұрақты көпдеңгейлі сипатқа ие болады. • Ресоциализация кезеңіндегі тұлғалық қайта құрылу динамикасы деструктивті тұлғааралық аса тәуелділіктің төмендеуімен және ремиссияның ерте кезеңдерінде бұзылуға итермелейтін импульсивті серпіндерге қарсы қажетті қорғаныс тосқауылы қызметін атқаратын бақылаушы тұлғалық адаптациялардың қалыптасуымен сипатталады. • Деструктивті мінез-құлық формаларына тартылу тәуекелдерін дер кезінде анықтау және болжау конфронтациялық емес скрининг және респонденттердің шынайылығын бақылау принциптеріне негізделген түпнұсқалық модульдік диагностикалық құралдарды қолдану арқылы қамтамасыз етіледі. Зерттеудің міндеттері: 1. Химиялық және мінез-құлықтық аддикциялар дамуының психологиялық ерекшеліктерін, тең тәуелділік феноменологиясын және оңалтуды ұйымдастырудың қолданыстағы тәсілдерін қарастыратын теориялық тұжырымдамаларға талдау жасау. 2. Отбасына бағытталған оңалтудың құрылымдық механизмін анықтау және авторлық «жауапкершілік триадасы» тұжырымдамасы аясында оның құрамдас бөліктерінің өзара байланысын негіздеу. 3. Аддиктілердің оңалту процесінің әртүрлі кезеңдеріндегі, соның ішінде ресоциализация кезеңіндегі тұлғалық қасиеттерінің психологиялық өзгеру сипаттамалары мен заңдылықтарын анықтау. 4. Эксперименталды зерттеудің мазмұнын ашу, үш кезеңнен тұратын «Колибри» бағдарламасын, тең тәуелді туыстарға арналған курсты әзірлеу және репрезентативті клиникалық таңдамада олардың тиімділігіне диагностика жүргізу. 5. Тәжірибелік-эксперименталды жолмен девиантты мінез-құлықты ерте диагностикалаудың әзірленген құралының тиімділігін тексеру және сүйемелдеудің оңтайлы цифрлық технологияларын енгізу. Зерттеу барысында қойылған міндеттерді шешу және ұсынылған болжамды тексеру үшін келесі әдістер мен әдістемелер пайдаланылды: • аддиктология, клиникалық және отбасылық психология саласындағы теориялық және практикалық зерттеулерді талдау әдістері; • эмпирикалық мәліметтерді жинау әдістері (сауалнама жүргізу, тест тапсырмалары, констатациялық, қалыптастырушы және бақылау эксперименттері); • психодиагностикалық әдістемелер кешені: 1. Алкогольдік проблемаларды аудиттеу тесті (AUDIT); 2. Есірткіге тәуелділік тесті (DAST-20); 3. Құмар ойындарға тәуелділіктің ауырлық деңгейін бағалау шкаласы (G-SAS); 4. Спэнн-Фишер тең тәуелділік шкаласы (SFCDS); 5. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өмір сапасын бағалайтын қысқаша сауалнамасы (WHOQOL-BREF); 6. Р. Хиршфельдтің тұлғааралық тәуелділік тесті (IDI); 7. Бехтерев институтының тұлғалық сауалнамасы (ЛОБИ); 8. Транзактілі талдаудағы функционалдық эго-күйлер сауалнамасы; 9. В. Джойнс пен И. Стюарттың тұлғалық адаптациялар тұжырымдамасы; 10. Авторлық модульдік «Девиантты мінез-құлықты ерте диагностикалау құралы». • зерттеу нәтижелерін сапалық талдау және интерпретациялау әдістері; • SPSS 27.0 пакетін қолдану арқылы іске асырылған статистикалық талдау әдістері мен процедуралары (Стьюденттің жұптық t-критерийі, T-Уилкоксон және U-Манн-Уитни бейпараметрлік критерийлері, эксплораторлық факторлық талдау (EFA), KMO индексі, Бартлетттің сфералық критерийі, Кронбах альфа коэффициенті және Коэннің d индексі). Нәтижелердің сенімділігі мен валидтілігі қарастырылып отырған мәселенің терең әдістемелік және теориялық тұрғыдан өңделуімен, сенімді және валидті психодиагностикалық әдістемелерді кешенді түрде қолданумен, сыналушылардың клиникалық таңдамасының репрезентативтілігімен және жеткілікті санымен, алынған мәліметтерді өңдеу кезінде математикалық статистика әдістерін тиімді қолданумен (p <0.001), сондай-ақ зерттеу нәтижелерін практикалық апробациялаумен және енгізумен қамтамасыз етілді. Зерттеудің практикалық базасы және сыналушылардың сипаттамасы. Зерттеудің эмпирикалық базасы ретінде Астана және Алматы қалаларының мамандандырылған оңалту мекемелері таңдалды. Зерттеуге 578 ерікті қатысты, олар эксперименталды топтарға (алкогольдік аддикция — 72 адам, есірткілік аддикция — 70 адам, ойын тәуелділігі — 74 адам, отбасының тең тәуелді мүшелері — 73 адам) және олармен құрамы бойынша ұқсас бақылау топтарына бөлінді. Превентивті құралдың шкалаларын пилоттық психометрикалық тексеруден өткізу үшін көлемі N = 72 және N = 20 адам болатын респонденттер топтары тартылды. Диссертациялық зерттеудің теориялық-әдістемелік негізін құрады: аддикциялардың генезисі мен оларды оңалтуға бағытталған жүйелі био-психо-социо-экзистенциалды тәсіл; когнитивті-мінез-құлықтық психотерапияның негізгі ережелері (А. Бек, А. Эллис); логотерапия және экзистенциалды талдау тұжырымдамасы (В. Франкл); гуманистік тәсілдің, клиентке бағытталған терапияның және мотивациялық интервьюирлеудің принциптері (К. Роджерс, У. Миллер, С. Роллник); отбасылық гомеостаз бен тең тәуелді мінез-құлықтың жүйелі тұжырымдамалары (М. Боуэн, В. Москаленко, Ц. Короленко). ҚОРҒАУҒА ҰСЫНЫЛАТЫН ЕРЕЖЕЛЕР 1. Био-психо-социо-экзистенциалды тәсілге және психотерапиялық нысаналарды дәйекті түрде алмастыру алгоритміне (дезадаптивті паттерндерді жедел когнитивті-мінез-құлықтық бақылаудан тұлғаның эмоциялық қабылдауы арқылы құндылықтық-мағыналық қайта құрылуына қарай) сүйенетін отбасына бағытталған кешенді психологиялық оңалту жүйесі анозогнозияны еңсеруді және тұлғаның әлеуметтік ортаға тұрақты кірігуін қамтамасыз етеді. 2. Оңалту орталығының мамандары, аддикттің өзі және оның микроәлеуметтік (отбасылық) ортасы арасында терапиялық міндеттемелердің тең бөлінуін бекітетін «жауапкершілік триадасының» концептуалды моделі деструктивті гомеостазды бұзудың және катамнестикалық рецидивтер тәуекелдерін барынша азайтудың жүйелі факторы ретінде көрініс табады. 3. Авторлық үш кезеңдік «Колибри» оңалту бағдарламасы және тең тәуелді туыстарға арналған параллельді 6 модульдік психокоррекциялық курс AUDIT (74,1%-ға), DAST (60,6%-ға), G-SAS (63,7%-ға) шкалалары бойынша аддиктивті көріністердің және SFCDS шкаласы бойынша тең тәуелділік деңгейінің (54,5%-ға) статистикалық тұрғыдан дәлелденген бәсеңдеуін тудырады, бұл WHOQOL-BREF сауалнамасы бойынша өмір сапасының айтарлықтай өсуімен қатар жүреді. 4. Ресоциализация кезеңіндегі орталық түлектерінің тұлғалық профилін қайта құрудың психологиялық заңдылықтары деструктивті тұлғааралық аса тәуелділікті барынша азайтудан және ремиссияның ерте кезеңдерінде импульсивті серпіндерге қарсы өтемдік реттеуші тірек қызметін атқаратын адаптивті бақылаушы тұлғалық адаптациялардың (обсессивті-компульсивті және параноидтық) қалыптасуынан тұрады. 5. Авторлық модульдік «Девиантты мінез-құлықты ерте диагностикалау құралы» сенімділігі дәлелденген параметрлері бар (α = 0.720–0.858; KMO = 0.589–0.736), цифрландыру жағдайында жастар арасындағы деструктивті тәуекелдерді клиникалық дейінгі ерте анықтауға мүмкіндік беретін өзгермелі конфронтациялық емес скринингтік кешен болып табылады. ЗЕРТТЕУДІҢ ҒЫЛЫМИ ЖАҢАЛЫҒЫ 1. Отандық психология ғылымында тұңғыш рет химиялық және мінез-құлықтық тәуелділіктері бар адамдарды және олардың отбасы мүшелерін бір уақытта қамтитын тұтас, отбасына бағытталған оңалту моделі әзірленді, концептуалды түрде негізделді және эксперименталды түрде дәлелденді. 2. Оңалту процесінің динамикасын ескере отырып, когнитивті-мінез-құлықтық, гуманистік және логотерапиялық парадигмаларды біріктіретін үздіксіз мультимодальді терапиялық алгоритм ғылыми тұрғыдан негізделді және енгізілді. 3. Ресоциализация кезеңіндегі аддиктілердің тұлғалық қасиеттерінің, эго-күйлерінің және тұлғааралық адаптацияларының құрылымдық-функционалдық өзгерістерінің ерекшелігі анықталды және эмпирикалық түрде сипатталды, бұл саулықтың (трезвость) тұрақтылық маркерлерін айқындайды. 4. Жауаптардың әлеуметтік қалаулылығын төмендетудің кірістірілген механизмдері бар девиантты үрдістерді ерте скринингтеудің бірегей модульдік диагностикалық құралы әзірленді, бағдарламалық түрде жүзеге асырылды және ҚР авторлық құқығымен қорғалды. Зерттеудің теориялық маңыздылығы: • зерттеу «жауапкершілік триадасы» моделін және отбасының оңалту әлеуетінің деңгейлік құрылымын нақтылау, кеңейту және концептуалды түрде негіздеу есебінен клиникалық және арнайы психологияның теориялық негіздерін дамытуға ықпал етеді; • тәуелді тұлғаларды оңалтудың бірыңғай үздіксіз процесі аясында әртүрлі психотерапиялық жүйелерді (КПТ, логотерапия, гуманистік тәсіл) интеграциялаудың жаңа әдістемелік тәсілдері анықталды; • қазақстандық әлеуметтік-мәдени ортаның ерекшеліктерін (отбасылық-рулық байланыстардың рөлі, ұжымдық дәстүрлер және этнопсихологиялық факторлар) ескере отырып, тең тәуелділік феноменін зерттеудің теориялық негіздерін жүйелейді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы: • әзірленген үш кезеңдік «Колибри» оңалту бағдарламасы және туыстарға арналған 18 сағаттық курс ҚР наркологиялық ұйымдары мен жеке орталықтарының практикасында айтарлықтай өзгерістерсіз кең ауқымды енгізуге және қолдануға толық дайын; • диагностикалық шкалалардың мазмұны мен авторлық әдістемелік ұсынымдар бұзылулардың алдын алу және түлектерді сүйемелдеу үшін «QaiTuyu» ҚҚ оңалтудан кейінгі кейс-менеджмент жүйесінде тікелей қолданылады; • девиацияларды ерте диагностикалаудың модульдік құралы превентивті практикаға енгізілді және оны жоғары және орта білім беру ұйымдарының психологиялық қызметтері тәулік бойы пайдалана алады; • алынған теориялық тұжырымдар мен эмпирикалық мәліметтер Қазақстанның жоғары мектебінде аддиктология және отбасылық психотерапия бойынша оқу құралдарын, әдістемелік нұсқаулықтарды, оқу-әдістемелік кешендерді, сондай-ақ дәрістік курстарды дайындауға негіз болады. Зерттеудің негізгі кезеңдері. Зерттеу үш кезеңде жүзеге асырылды: • Бірінші кезеңде (2022–2023 жж.) тәуелділік пен тең тәуелділік мәселелері бойынша философиялық және психологиялық әдебиеттерге ауқымды ғылыми-теориялық талдау жасалды, ҚР нормативтік-құқықтық базасы және катамнестикалық зерттеулердің халықаралық тәжірибесі зерделенді; эксперимент дизайны қалыптастырылып, базалық психодиагностикалық шкалалар кешені таңдалды және бейімделді. • Екінші кезеңде (2023–2025 жж.) Астана және Алматы қалаларының оңалту орталықтары базасында ауқымды далалық зерттеу ұйымдастырылды; алғашқы констатациялық мәліметтерді жинау жүргізілді, қалыптастырушы эксперимент іске асырылды («Колибри» бағдарламасын және туыстарға арналған психокоррекциялық курсты енгізу). Аралық кезеңдердің нәтижелері ғылыми мақалалар түрінде тұрақты жарияланып отырды. • Үшінші кезеңде (2025–2026 жж.) авторлық Девиантты мінез-құлықты ерте диагностикалау құралын пилоттық психометрикалық тексеру және валидизациялау жүргізілді; SPSS 27.0 пакетінде барлық мәліметтер массивіне соңғы математикалық-статистикалық өңдеу жасалды; катамнестикалық эффектілер тіркеліп, диссертациялық жұмысты толық мәтіндік және құрылымдық рәсімдеу аяқталды. ЗЕРТТЕУДІҢ АПРОБАЦИЯСЫ Диссертациялық жұмыстың негізгі нәтижелері автор тарапынан халықаралық және аймақтық ғылыми конференцияларда баяндамалар түрінде ғылыми қоғамдастыққа ұсынылып, оң бағаға ие болды. Зерттеу тақырыбы бойынша 10 мақала жарияланды, оның ішінде 1 мақала — Scopus халықаралық мәліметтер базасына кіретін шетелдік ғылыми журналда, 3 мақала — Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған басылымдарда және 6 мақала — халықаралық ғылыми-практикалық конференциялардың материалдар жинағында. Диссертациялық зерттеудің негізгі идеялары келесі жарияланымдарда ұсынылған: № Жарияланымның толық библиографиялық мәліметтері Басылым мәртебесі / База 1 Psychological rehabilitation of individuals with alcohol use disorder, drug addiction, gambling disorder, and codependency / A. Ibragim et al. Acta Psychologica. 2025. Vol. 257. P. 105052 2 Interpersonal dependence, codependency, and psychological resources in substance-related and behavioral addictions / A. Ibragim Psychology and Cognitive Sciences. 2026. 154(1), 33-46 3 Влияние триггеров на аддиктивное влечение к употреблению наркотиков, алкоголя и участии в азартных ставках в контексте ресоциализации / А.Е. Ибрагим et al. Вестник КазНПУ имени Абая. Серия: Психология. 2021. №4 4 Эффективность работы с созависимыми людьми в рамках реабилитационного процесса как предпосылка к долгосрочной ремиссии аддиктов / А.Е. Ибрагим et al. Вестник ЕНУ имени Л.Н. Гумилева. Серия: Педагогика. Психология. Социология. 2023. №3 (144) 5 Влияние зависимостей и созависимости на динамику семейного насилия: психологические подходы к профилактике и восстановлению / А.Е. Ибрагим Халықаралық конференция материалдары (Астана, 2025) 6 Влияние социальных сетей и онлайн-коммуникации на раннее выявление зависимостей у подростков: возможности и риски/ А.Е. Ибрагим et al. Халықаралық конференция материалдары (Қостанай, 2025) 7 Стандартизация психологической профилактики и психологического сопровождения как условие ментального здоровья и устойчивого развития в центральной азии / А.Е. Ибрагим et al. «Орталық Азиядағы психология: даму жолдары мен перспективалары» конференциясының материалдары (Астана, 2025) 8 Зависимость и созависимость: современные подходы и практические методы психологической помощи / А.Е. Ибрагим et al. XXIII «Қазіргі психологияның теориясы мен практикасының мәселелері» конференциясының материалдары (Иркутск, 2025) 9 Комплексный подход к профилактике зависимого и созависмого поведения как инструмент охраны психического здоровья / А.Е. Ибрагим et al. «Балаубаев оқулары – XVII» конференциясының материалдары (Қарағанды, 2025) 10 Психологические предикторы зависимого и созависимого поведения: возможности психологической диагностики и вмешательства/ А.Е. Ибрагим et al. «Жақыпов оқулары – 2025» конференциясының материалдары (Алматы, 2025) Диссертацияның көлемі мен құрылымы келесідей ұсынылған: кіріспе, үш негізгі бөлім, қорытынды, пайдаланылған дереккөздер тізімі (135 атау), сондай-ақ графикалық және кестелік материалдар (26 кесте, 3 сурет) және 8 қосымша.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://www.youtube.com/watch?v=knk5eA5X9r4&pp=ygUZ0LjQsdGA0LDQs9C40Lwg0JDQudC00L7RgQ%3D%3D
