Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Жуманбаев Достан Нуркатович «6D020300 – Тарих» мамандығы бойынша Қазақстандағы қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялардың қалыптасу тарихы (1989-2016 жж.) тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Қазақстан тарихы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - қазақ тілінде
Ресми рецензенттер:
Капышев Ардак Кайыржанович – тарих ғылымдарының кандидаты, доцент, Ш.Уалиханов атындағы Көкшетау университеті (Көкшетау қ, Қазақстан Республикасы);
Ускембаев Канат Садвакасович – тарих ғылымдарының кандидаты, доцент, «Astana International University» университеті (Астана қ., Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Абишева Жанат Рысбековна – тарих ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Тілеубаев Шәмек Баянұлы – тарих ғылымдарының кандидаты, Ғылым және жоғары білім министрлігі, Ғылым комитеті, Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты (Алматы қ., Қазақстан Республикасы);
Аблажей Наталья Николаевна – тарих ғылымдарының докторы, Ресей Ғылым академиясы Сібір бөлімшесінің Тарих институты (Новосібір қ., Ресей Федерациясы).
Ғылыми кеңесшілері:
Аяған Бүркітбай Гелманұлы – тарих ғылымдарының докторы, профессор, Ғылым және жоғары білім министрлігі, Ғылым комитеті, Мемлекет тарихы институты (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Әбдіуақап Қара – философия докторы (PhD), профессор, Мимар Синан көркемөнер университеті (Ыстанбұл қ., Түркия Республикасы).
Қорғау 2025 жылғы 30 мамыр, сағат 10:00-де Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «6D020300 – Тарих» мамандығы бойынша «8D022 – Гуманитарлық ғылымдар» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі аралас форматта (оффлайн және онлайн) өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://clck.ru/3LWGDF
Мекен-жайы: Астана қ., А.Пушкин көшесі, 11, 324-аудитория.
Аңдатпа (қаз.):Жуманбаев Достан Нуркатовичтің «6D020300 – Тарих» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алу алу үшін дайындаған «Қазақстандағы қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялардың қалыптасу тарихы» тақырыбындағы диссертациясына АҢДАТПА Зерттеудің өзектілігі. Тәуелсіздік кезеңін қамтитын Қазақстанның қазіргі заманғы тарихының мәселелерін зерделеу отандық тарих ғылымының өзекті және күрделі бағыттарының бірі болып табылады. 1995 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік саясат жөніндегі Ұлттық кеңес «Қазақстан Республикасында тарихи сананы қалыптастыру Тұжырымдамасын» қабылдады. Бұл құжатты әзірлеуші Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының ұжымы болды. Осы тұжырымдамаға сәйкес еліміздің тарих ғылымының маңызды міндеттерінің бірі «елдің жаңа тарихының мәселелерін зерттеу» болуы керек еді. Тәуелсіздік кезеңіндегі Қазақстанның ірі тарихшыларының бірі М.Қ. Қозыбаев өз еңбектерінің бірінде еліміздің ең жаңа тарихының әртүрлі аспектілерін зерттеу қажеттігіне назар аударды, оның ішінде ол «қоғамды демократияландырудың бастапқы кезеңін» және тұтастай алғанда «демократиялық өзгерістер» мәселесін зерделеу мәселелерін атап өтті. Осылайша, Қазақстанның қазіргі заманғы тарихының әртүрлі жақтарын, оның ішінде саяси қайта құру сияқты маңызды аспектіні зерделеу еліміздің қазіргі тарих ғылымы үшін өзекті міндет болып табылады. Сонымен қатар, осы диссертациялық зерттеудің өзектілігін толықтыратын маңызды аспект зерттелетін үдерістің тарихи ұстанымдарынан сыни тұрғыдан түсіну қажеттілігі болып табылады, бұл Қазақстанның қазіргі тарихын, яғни тәуелсіздік тарихын түсінудің шарты болып табылады. Тарихнамалық талдау көрсеткендей, бір жағынан 1980 жылдардың аяғынан бастап 2000 жылдарға дейін Қазақстанда партиялық құрылыс үдерісін қарастыратын тарихнамалық дереккөздердің елеулі жиынтығы жинақталғанымен, екінші жағынан бұл жұмыстардың басым көпшілігінде бірқатар қоғамдық ғылымдар (саясаттану, әлеуметтану, құқықтану) саласында жазбаша дереккөздердің барлық кешені толық қамтылмағандығы байқалады. Осы тұрғыдан келгенде, диссертациялық жұмыста аталған кезең аралығындағы Қазақстандағы қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялардың қалыптасу барысын тарих ғылымы тұрғысында зерделеу үшін бүкіл тарихнамалық деректерді (Архив құжаттары, анықтамалықтар, заңнамалық, жеке құжаттар) пайдалану қажеттігі туындады. Зерттеудің өзектілігі де осында. Тақырыптың зерттелу деңгейі. Хронологиялық тұрғыдан зерттелетін мәселе тек отандық тарихтың жаңа кезеңімен байланысты болғандықтан, талдау үшін тартылған тарихнамалық дереккөздердің ауқымы осы уақытпен шектеледі. Қоғамдық-саяси қозғалыстардың қалыптасу және даму тарихы мен Тәуелсіз Қазақстанның кейінгі кеңестік кезеңінде және алғашқы онжылдықтарында көппартиялылықтың қалыптасуы мәселесіне деген қызығушылық іс жүзінде 1990 жылдардың басынан бастап көрінетінін және бүгінгі күнге дейін әлсіремейтінін атап өткен жөн. Бұл елдегі жаңа саяси институттардың қалыптасу фактісіне, партиялық құрылыстың өзектілігіне байланысты болды. Салыстырмалы түрде қысқа уақытқа қарамастан, тарихнамада бір-бірінен сапалы түрде ерекшеленетін екі кезеңді ажыратуға болады. Зерттеудің бірінші кезеңі 1990 жылдар кезеңін қамтыды, партияларды қалыптастыру бойынша зерттеулер практикалық сипатта болған кезде, көптеген жұмыстардың қолданбалы маңызы болды, өйткені партогенез жағдайында Қазақстанда партиялар бойынша әдебиеттер жетіспеді. Осы уақытта анықтамалық сипаттағы бірқатар жұмыстар жарияланады. Онда сол кездегі жұмыс істеп тұрған партиялардың сипаттамалары қысқаша беріледі, кейде партиялардың пайда болу шарттары, алғышарттары атап өтіледі. Осы кезеңдегі мәселелерді зерттеуге Қазақстанның бірқатар әлеуметтік ғылымдарының өкілдері (Б.Г. Аяған, Е.Ж. Бабақұмаров, Ю.О. Булуктаев, С.А. Дьяченко, М.Б. Заславская, Л.И. Кармазина, С.Т. Сейдуманов және т.б.) елеулі үлес қосты. Тарихнаманың екінші кезеңі 2000 жылдарға жатады. Өткен онжылдық зерттеушілерге архивтік дереккөздер арқылы жинақталған тәжірибені ескере отырып, Қазақстандағы партиялық құрылыс мәселесіне барынша мұқият қарауға мүмкіндік берді. Осы уақытта шолу, анықтамалық сипаттағы қоғамтанушылардың жұмыстары шығуын жалғастыруда, сонымен бірге қоғамдық бірлестіктер мен саяси партияларының қалыптасу және даму тарихы көрсетілген үлкен жалпылама еңбектер пайда болады. Осы кезеңде белгілі саясаттанушылардың, тарихшылардың (Б.Г. Аяған, Ю.О. Булуктаев, С.А. Дьяченко, Л.И. Кармазина, С.Т. Сейдуманов, К.Д. Кабдулова және т.б.) жалпылама еңбектері шықты, сондай-ақ партиялық құрылысқа және жекелеген партиялардың тарихына байланысты нақты мәселелерді зерттейтін тарихшыларды қоса алғанда, жеке басылымдар пайда болды. Посткеңестік кезеңдегі Қазақстанның немесе бүкіл Орталық Азия өңірінің дамуы тұрғысынан қаралатын бірқатар шетелдік авторлардың (A. Bowyer, M.K. Mishra, R. Isaacs) мәселені зерттеуге қосқан үлесін атап өтуге болады. Зерттеушілердің қомақты үлесіне және осы тақырыптың зерттелуіне қарамастан, Қазақстандағы қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялардың қалыптасуы мен даму тарихы тарих ғылымы тұрғысынан қамтылған жұмыстар онша көп емес екенін айту керек. Зерттеудің нысаны – ХХ ғасырдың аяғы мен ХХІ ғасырдың басындағы Қазақстанның қоғамдық бірлестіктері және саяси партиялары. Зерттеудің пәні – Тәуелсіздік кезеңінде Қазақстан Республикасының саяси партияларын қалыптастыру және дамыту үдерісі. Зерттеудің мақсаты – Тәуелсіз Қазақстанның тарихи үдерістер контекстінде қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялардың қалыптасу тарихын зерделеу. Зерттеудің міндеттері: Ғылыми зерттеу тақырыбы бойынша тарихнамалық дереккөздерге талдау жүргізу; Зерттеудің деректік базасын қалыптастыру; Зерттеу жүргізудің әдіснамасы мен әдістерін анықтау; ХХ ғасырдың басында және кеңестік кезеңде Қазақстан аумағында партиялық құрылыстың тарихи тәжірибесін зерттеу; Қазақстандағы әлеуметтік-саяси дамудың ерекшеліктерін бір партиядан көппартиялық жүйеге көшудің алғышарттары ретінде анықтау; Көппартиялық жүйеге көшудің құқықтық негіздерін қалыптастыру ерекшеліктерін зерделеу; Қазақстан социалистік партиясының жұмыс істеуі және оның бұрынғы Компартияның мүлкін алу жөніндегі қызметі мысалында өтпелі кезеңнің күрделілігін көрсету; Саяси партиялардың қалыптасуы кезеңіндегі қызметінің негізгі аспектілерін және тәуелсіздік басында елдің қоғамдық-саяси өміріне қатысуын зерттеу; Қазіргі кезеңде саяси партиялар қызметінің заңнамалық базасын дамытуды зерделеу; Жаңа Конституция қабылданғаннан кейін партиялардың көппартиялылығы мен қызметінің даму ерекшеліктерін анықтау; Саяси партиялардың Қазақстандағы көппартиялылықтың негізгі факторы ретінде сайлауға қатысу тарихын зерттеу. Зерттеу жұмысының хронологиялық шеңбері 1980 жылдардың аяғындағы КСРО-да қоғамды демократияландырудың басынан бастап, жаңа қоғамдық бірлестіктер мен саяси партияларды қалыптастыру үшін құқықтық негіз құрылып, ҚКП-ға негізделген бір партиялық жүйені бөлшектеу басталған кезеңді қамтиды. Сонымен қатар 2016 жылға дейінгі эволюциялық даму нәтижесінде Қазақстанда көппартиялық жүйе орнығып, елдің қоғамдық-саяси өмірінің маңызды факторына айналған кезең де зерттеу жұмысында сөз етілді. Қазақстан аумағында партиялардың қалыптасуының алғышарттарын және жаңғырту жағдайындағы заманауи үдерістерді көрсету мақсатында диссертациялық зерттеудің хронологиялық шеңберін ХХ ғасырдың басына дейін және Ел Президенті Қ.К. Тоқаев жариялаған «жаңа Қазақстанның» құрылысы шеңберінде елдің саяси-партиялық жүйесінің жаңа өзгерістерімен байланысты оқиғаларға дейін итермелейтін жекелеген оқиғалар көрсетілді. Зерттеудің аумақтық шеңбері 1980 жылдардың аяғында Қазақ КСР-і мен тәуелсіздік кезеңіндегі Қазақстан Республикасының аумағын қамтиды. Бұл ретте зерттелетін мәселесінің аумақтық негізгі оқиғалары еліміздің бас қалаларында, бірінші кезекте Алматы (Алматы) мен Астанада (Ақмола, Нұр-Сұлтан) орын алды. Диссертациялық зерттеудің әдіснамалық негізі партиялық құрылысты зерттеу саласындағы отандық және шетелдік ғалымдардың теориялық жұмыстарынан тұрады. Зерттеудің ерекшелігіне байланысты теориялық тұрғыдан біз, ең алдымен, партиялар теориясының дамуына, олардың жүйеленуіне, құрылымына және басқа аспектілеріне үлес қосқан ірі қоғамтанушылардың жұмыстарын негізге алдық (М.Я. Острогорский, М. Дюверже, Р. Мишельс, С.А. Дьяченко, Е.Ж. Бабакумаров, Ю.О. Булуктаев, Л.И. Кармазина, С.Т. Сейдуманов және т. б.). Әдістемелік тұрғыдан алғанда, жұмыс тарихи зерттеулерге тән іргелі ғылыми-зерттеу принциптеріне негізделген. Зерттеудің негізгі принциптері тарихилық, объективтілік, детерминизм, жүйелілік принциптері болды. Тәуелсіздік кезеңінде Қазақстанда қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялардың қалыптасуы мен дамуын зерделеудің ерекшелігі пәнаралық көзқарас, яғни тарихтың ғана емес, саясаттанудың, әлеуметтанудың және басқа да ғылымдардың әдістерін қолдану қажеттілігі болып табылады. Осылайша, 1980 жылдардың аяғынан бастап бүгінгі күнге дейін Қазақстанда саяси партиялардың қалыптасуы мен даму мәселелерін жүйелі зерттеу мақсатында диссертацияда тарихи және басқа да әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдарға тән әдістер жиынтығы қолданылды. Зерттеу жұмысының деректік негізі: диссертациялық зерттеу жұмысы барысында біз Қазақстан Республикасындағы 4 Архивтің материалдарын зерттедік: Қазақстан Республикасы Президент архиві (Алматы), Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архиві (Алматы), Қазақстан Республикасы Ұлттық архиві (Астана) Түркістан облыстық мемлекеттік архиві (Шымкент). Диссертациялық зерттеуде Архивтік дереккөздерден басқа бірқатар жинақтарда жарияланған әртүрлі материалдар мен құжаттар, сондай-ақ Қазақстанда көппартиялық жүйені қалыптастыру және дамыту үдерісін зерттеуге көмектесетін кейбір заманауи шежірелер пайдаланылды. Диссертация жазу үшін қолданылған материалдар жазбаша дереккөздерге жатады және шығу принципі бойынша бірнеше түрге бөлінеді: Оларға, заңнамалық актілер, іс жүргізу құжаттамасы, статистикалық материалдар, мерзімді баспасөз және электрондық БАҚ материалдары, саяси процесстердің куәгерлері мен қатысушылардың естеліктері мен мемуарлары кіреді. Зерттеуде пайдаланылатын дереккөздер шеңбері жиынтығында барлық құжаттар кешенін ескере отырып, олардың бір бөлігін ғылыми айналымға алғаш рет енгізуге, 1980 жылдардың аяғынан бастап 2000 жылдарға дейін Қазақстанда партиялық жүйенің қалыптасуы мен даму үдерісін зерттеуге мүмкіндік береді. Зерттеудің ғылыми жаңалығы отандық тарих ғылымында алғаш рет жаңа Архив деректері мен материалдарын ескере отырып, тарихи аспектіде Қазақстандағы қоғамдық-саяси ұйымдардың қалыптасу үдерісін зерттеумен анықталады: ‒ саяси және экономикалық саладағы жағдайды және КСРО-ның ыдырауы мен Қазақстанның егемендігі жағдайындағы қоғамды демократияландыру үдерісі қамтыла отырып, Қазақстандағы партиялардың қалыптасуы мен дамуының әлеуметтік-саяси алғышарттары зерттелді; ‒ тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуы жағдайында көппартиялылықты қалыптастырудың құқықтық негізі және оны жетілдіру жұмыстары қарастырылды, оның тұтастай алғанда елдің саяси жаңғыруымен байланысы көрсетілді; ‒ бірпартиялық жүйеден көппартиялық жүйеге өтпелі кезеңде партиялардың қалыптасуы кезінде туындаған қиындықтардың негізгі себептері айқындалып, көрсетілді; ‒ 1990 жылдардың ортасына дейін жаңа партиялық жүйенің қалыптасу кезеңінде де, қазіргі кезеңде де саяси партиялардың қызметіне зерттеу жүргізілді; ‒ Қазақстан саяси партияларының Парламентке республикалық деңгейдегі сайлауға қатысуы және олардың президенттік сайлаудағы рөлі жазбаша дереккөздер негізінде жеке зерделенді; – ғылыми айналымға қазақстандық архивтерден алынған жаңа құжаттар, сондай-ақ бұрын Қазақстанда партиялық жүйенің қалыптасу тарихын зерделеу үшін аз немесе мүлде тартылмаған басқа да материалдар енгізілді. Бұл 1980 ж. соңында орын алған үдерістерді тереңірек түсінуге, тәуелсіздік кезеңінде қоғамдық-саяси қозғалыстардың пайда болуы мен жұмыс жүргізуінің жаңа фактілерін анықтауға ықпал етті. Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар: 1. Қоғамдық-саяси қозғалыстардың қалыптасуы мен дамуы мәселелері тарихнамасының және дереккөз базасының жай-күйі мәселесінің біркелкі зерттелмегендігін көрсетеді. 2. ХХ ғасырдың басында Қазақстан аумағында қоғамдық-саяси белсенділік пен партияларды қалыптастыру тәжірибесіне қарамастан, КОКП-ның қалыптасқан монополиясына байланысты кеңестік кезеңнің соңына қарай көппартиялылық тәжірибесі іс жүзінде жоғалып кетті. Сонымен қатар, КОКП атынан билік құрған республика аумағындағы ҚКП мемлекеттік аппаратпен біріктірілгендіктен саяси партияның сипаттамаларын жоғалтты. Осыған байланысты егемендіктің басталуымен және Тәуелсіз Қазақстанның құрылысымен қатар мүлдем жаңа партиялық жүйе құрылып, көппартиялылық қалыптасты. 3. Саяси белсенділікке және бастапқы кезеңде тиісті қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялардың қалыптасуына әсер еткен маңызды фактор саяси және әлеуметтік-экономикалық себептер болды. 1980 жылдардың соңында, тіпті бір партияның (КОКП) үстемдігі жағдайында да экологиялық қозғалыстар қоғамдық белсенділіктің заңды саласына айналды, кейінірек Коммунистік партия атынан партиялық монополия күйреген кезде және тәуелсіз мемлекет қалыптасқан кезде қоғамдық белсенділіктің маңызды факторы саяси қозғалыстар мен партиялардың қалыптасуы болды, оның ішінде, ұлттық партиялар мен ұйымдар маңызды болды. Сонымен бірге, халықтың қоғамдық белсенділігіне және саяси бірлестіктердің қалыптасуына айтарлықтай әсер еткен тағы бір маңызды фактор – бұл экономикалық жағдайдың нашарлауы және нәтижесінде халықтың әлеуметтік әл-ауқатының нашарлауы, бұл қоғамның белгілі бір радикалдануына және әлеуметтік бағыттағы партиялардың күшеюіне әкелді. 4. Саяси жағдайдың өзгеруі және қоғамдық бірлестіктер мен саяси партиялардың қызметін жандандыруға байланысты үдерістердің динамикасы саяси ұйымдардың жұмыс істеуінің құқықтық жағдайларын түбегейлі өзгертуді талап етті. Алайда құқықтық салада партиялық құрылыстың жинақталған тәжірибесінің болмауы және тәуелсіздік алғанға дейін орталыққа тәуелділік Одақ деңгейінде қабылданған құқықтық актілердің нақты қайталануына әкелді. Тәуелсіздік алғаннан кейін көппартиялық жүйеге көшудің өзіндік құқықтық негізін қалыптастыру басталды. 5. 1990 жылдардың басында саяси партиялар ресми түрде тіркеле бастаған және нақты партиялық құрылыс кезеңі басталған өтпелі кезеңнің маңызды мәселесі тек партиялық құрылыс тәжірибесінің болмауы ғана емес, сонымен қатар әлсіз, әсіресе экономиканың құлдырауы жағдайында жаңа партиялардың қаржылық және материалдық мүмкіндіктері болды. Бұл мәселе, оның ішінде ҚКП-ның заңды мұрагері ретінде танылған, құрылған кездегі ең ірі партияға да әсер етті. Алайда белсенді және салыстырмалы түрде табысты қоғамдық-саяси қызметіне қарамастан, бұрынғы Компартияның мүлкін қажетті көлемде ала алмау оның көптеген басқа партиялар сияқты жойылуына әкелді. 6. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы партиялық құрылыстың ерекшелігі мемлекеттің қатысуымен саяси партиялардың құрылуы болды. Халықтың бір бөлігінің қоғамдық және азаматтық белсенділігіне қарамастан, материалдық және қаржылық ресурстар мен тәжірибенің жоқтығы мемлекет тарапынан партиялық құрылыс үдерісін қолдауды талап етті. Сонымен бірге, қолдау саяси жағынан да, құқықтық және материалдық жағынан да көрінді, бұл 1990 жылдардағы елдегі әлеуметтік-саяси жағдаймен қиындады. Мемлекеттің дамуы мен нығаюына байланысты 1990 жылдардың аяғы мен 2000 жылдары мемлекеттің заң шығару бастамаларына негізделген партиялық-саяси салада өзгерістер болды. Басқарудың суперпрезиденттік нысанының құрылуына қарай партиялық әртүрлілік пен партиялардың елдің саяси кеңістігіндегі белсенділігінің төмендеуі байқалады. 7. 2000 жылдары партиялық жүйе құрылды, онда бір үстем партия және Парламентке кіретін бірнеше жүйелік партиялар болды, ал оппозициялық партиялардың қызметі іс жүзінде тоқтады. 8. Қазақстанның жаңа президенті Қ.-Ж. Тоқаевтың ел басшылығына келуімен жедел саяси жаңғыру басталды, ол саяси институттарды демократияландыруда, Парламенттің рөлін нығайтуда және соның салдарынан елдегі партиялық құрылысты жандандыруда көрініс тапты. 9. Тәуелсіздік кезеңінде Қазақстанның саяси партиялары бірқатар қиындықтарға қарамастан, елдің саяси мәдениетінің маңызды құрамдас бөлігіне айналды. Партиялық құрылыста тәжірибе жинақталды, ал партиялар басқа саяси институттармен бірге қазіргі мемлекеттіліктің қалыптасуы мен нығаюында маңызды рөл атқарды. Ғылыми-практикалық маңыздылығы жүргізілген жұмыстармен және алынған қорытындылармен анықталады. Тарихнама зерттелді және зерттеу мәселесі бойынша тарихи дереккөздер жиналды, талданды. Осылайша, қазіргі Қазақстанның қоғамдық-саяси бірлестіктерінің қалыптасу және даму тарихы бойынша тарихнамалық-дереккөздік база қалыптасты. Зерттеу барысында алынған нәтижелер мен тұжырымдар тәуелсіздіктің қалыптасуы кезеңінде және қазіргі кезеңде Қазақстанның әлеуметтік-саяси даму мәселелерін зерттеуге өз үлесін қосады. Диссертацияда жүргізілген ғылыми талдауда анықталған фактілер мен нәтижелерді тарихшылар, саясаттанушылар қоғамдық-саяси қозғалыстар тарихы бойынша ғылыми еңбектер жазу кезінде, Қазақстан тарихы бойынша көптомдық академиялық басылым сияқты жалпылама еңбектерді, сондай-ақ қазіргі Қазақстан тарихы бойынша арнайы оқу құралдары мен әлеуметтік маңызы бар еңбектерді дайындау кезінде пайдалана алады. Зерттеу жұмысының сыннан өтуі: Диссертациялық зерттеудің негізгі нәтижелері бірқатар жарияланымдарда – халықаралық және республикалық ғылыми конференциялар материалдарының жинақтарында (3 мақала), Web of Science және (немесе) Scopus базаларына кіретін басылымдарда (1 мақала) сыналды. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету Комитеті ұсынған журналдарда 3 мақала жарияланды. Диссертациялық зерттеу жұмысының барысы бойынша барлығы 7 мақала жарияланды. Диссертациялық зерттеудің көлемі мен құрылымы. Жұмыстың құрылымы зерттеуге қойылған мақсаттар мен міндеттерге байланысты орындалды. Диссертациялық жұмыстың құрылымы мәселелік-хронологиялық тәсілге негізделген. Мұндай құрылым 1980 жылдардың аяғы мен 2016 жылдар аралығындағы уақыт кезеңінде Қазақстанда қоғамдық-саяси ұйымдарды қалыптастырудың жекелеген мәселелерін көрсетуге мүмкіндік береді. Диссертация анықтамалар, белгілер мен қысқартулар тізімінен, кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған дереккөздер тізімінен мен қосымшалардан тұрады.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://youtu.be/wPRdtsOIB-s?si=BRn2LOy11H5N1vI7
