Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Байжиенова Кымбат Тлегеновна «6D020300 – Тарих» мамандығы бойынша Тәуелсіз Қазақстандағы денсаулық сақтау саласының даму тарихы тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Қазақстан тарихы кафедрасы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - қазақ тілінде
Ресми рецензенттер:
Карасаев Ганий Мукашевич – тарих ғылымдарының докторы, профессор, Мемлекет тарихы институтының «Отан тарихы және деректану» бөлімінің басшысы (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Найманбаев Бекмурат Рахимбердиевич – тарих ғылымдарының докторы, Ө.Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университетінің «Әлем тарихы және дінтану» кафелрасының профессоры (Шымкент қ., Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Алимгазинов Кайрат Шакаримович – тарихы ғылымдарының докторы, доцент, ҚР Президенті мұрағаты директорының орынбасары (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Байшов Бакыт Батырбекович – тарих бағыты бойынша философия докторы (PhD), Т.Ж. Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштерінің Әскери институтының «Әлеуметтік-гуманитарлық пәндер» кафедрасының меңгерушісі (Ақтөбе қ., Қазақстан Республикасы);
Омурова Жамыйкат Орозбековна – тарих ғылымдарының докторы, профессор, Ж. Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университетінің «Аймақтану және қырғызтану» кафедрасының меңгерушісі (Бішкек қ., Қырғызстан Республикасы).
Ғылыми кеңесшілері:
Сайлаубай Ерлан Ерназарұлы – тарих ғылымдарының кандидаты, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, «Ел тарихы» ғылыми зерттеу институтының директоры (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Жеребцов Игорь Любомирович – тарих ғылымдарының докторы, профессор, Ресей Ғылым Академиясы Орал бөлімшесінің Ғылыми орталығы Коми тіл, әдебиет және тарих институтының директоры (Сыктывкар қ., Ресей Федерациясы).
Қорғау 2025 жылғы 19 маусым, сағат 10:00-де Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «6D020300 – Тарих» мамандығы бойынша «8D022 – Гуманитарлық ғылымдар» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі аралас форматта (оффлайн және онлайн) өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://surl.lu/tehvzz
Мекен-жайы: Астана қ., А.Пушкин көшесі, 11, 324-аудитория.
Аңдатпа (қаз.):АННОТАЦИЯ Тәуелсіз Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесінің даму тарихы мен өзектілігі баяндалған. Отандық денсаулық сақтау саласының реформалары мен трансформациялары, ел тәуелсіздігінің алғашқы жылдарындағы өзгерістер және олардың қазіргі кездегі ықпалы толықтай қарастырылған. Сонымен қатар, зерттеу жұмысының мақсаттары, міндеттері, теориялық және практикалық маңыздылығы айқын көрсетілген. Зерттеу тақырыбының өзектілігі, әсіресе, денсаулық сақтау саласындағы реформалар мен оның әлемдік медициналық жүйемен байланысын көрсету арқылы ерекше назар аудартады. Тәуелсіздік жылдары денсаулық сақтау саласының даму кезеңдерін зерттеу, саланың модернизациясын және инновациялар енгізудің басты факторларын бағалау маңызды екендігі анық. Әсіресе, медициналық тарихтың өзі қазіргі даму үдерістеріне қалай әсер еткенін сараптау – бұл болашақтағы реформалар үшін маңызды. Қосымша айта кететін жайт, Қазақстанның әлемдік денсаулық сақтау жүйесіндегі орны, Алматы Декларациясына қол қоюдың маңызы мен медициналық-санитарлық алғашқы жәрдемнің үлгісі туралы түсінік беру, осы зерттеудің тарихи және халықаралық маңыздылығын күшейтеді. Зерттеу барысында қолданылатын әдістер, атап айтқанда, историзм әдісі және жүйелік тәсілдер, денсаулық сақтау саласының өткен тарихы мен бүгінгі күнін салыстырып зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл тәсілдер, сондай-ақ, денсаулық сақтау саласындағы дағдарыс пен инновацияларды терең талдауға мүмкіндік беретінін көрсетеді. Диссертациялық жұмыстың ғылыми жаңалығы, яғни топ-менеджерлердің рөлі мен саладағы тұлғалардың әсері, сонымен қатар денсаулық сақтау саласын модернизациялаудың нәтижелерін бағалауға бағытталған зерттеу әдістері үлкен қызығушылық тудырады. Зерттеу сұрақтары мен гипотезалары да жүйелі түрде анықталған, олар зерттеудің ғылыми бағытын нақты көрсетуге септігін тигізеді. Сонымен қатар, зерттеудің нәтижелері медициналық саланың барлық деңгейлерінде тиімділікті арттыруға ықпал ете алады. Қорғауға шығарылатын негізгі ғылыми тұжырымдар мен жұмыстың апробациясы зерттеу жұмысының маңызды нәтижелерін көрсетіп, оның салалық және ғылыми маңыздылығын нақтылайды. Зерттеудің негізін құрайтын әрбір тарау Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесінің өзгерістерін және реформаларын жан-жақты қарастыруға бағытталған. 1. Қазақстанның денсаулық сақтау саласының ұғымдық аппараты, зерттелу деңгейі мен мән-маңызы, тарихнамалық негіздері. Бұл тарау Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесінің құрылымын, оның негізгі ұғымдарын, терминологиясын анықтауға арналған. Зерттелу деңгейі мен тарихнамалық негіздері арқылы тарихшы-ғалымдардың осы саладағы зерттеулерін талдай отырып, оның дамуындағы негізгі кезеңдер мен бағыттарды қарастырды. Әсіресе, Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесінің қалыптасуындағы саяси, әлеуметтік, экономикалық факторлардың рөліне назар аудару маңызды. 1.2. Қазақстанның денсаулық сақтау саласының даму тарихын зерттеудің теориялық-әдіснамалық, әдістемелік мәселелері мен негіздері. Бұл бөлімде зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері, зерттеу тәсілдері, сондай-ақ өткен тарихи кезеңдердегі денсаулық сақтау жүйесінің ерекшеліктерін зерттеудің маңызды аспектілері қарастырылды. Тарихшылар мен медицина мамандарының қолданған әдіснамалық тәсілдері мен талдау құралдары маңызды болады. 2. Тәуелсіз Қазақстанның қалыптасу кезеңіндегі денсаулық сақтау саласының жай-күйі мен мәселелері. Бұл бөлімде Қазақстан тәуелсіздік алған алғашқы жылдарда денсаулық сақтау жүйесінде орын алған қиындықтар мен мәселелер қарастырылады. Әсіресе, 1991-2000 жылдар аралығындағы медициналық жүйедегі қайта құрулар мен дағдарыстарды талдау маңызды. 2.1. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесі (1991-2000). 1990-шы жылдар Қазақстан үшін әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан ауыр кезең болды. Осы уақытта денсаулық сақтау саласында қаржылық қиындықтар, инфрақұрылымның төмендігі және медициналық қызмет көрсету сапасының төмендеуі сияқты мәселелер орын алды. Бұл кезеңде Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесіне қандай реформалар қажет болды, олар қандай нәтижелерге жетті деген сұрақтар көтерілген. 2.2. Қазақстандағы денсаулық сақтау ісін қайта құру үдерісі. 1990-жылдардың соңында денсаулық сақтау саласын реформалау бағытында көптеген қадамдар жасалды. Бұл бөлімде қайта құрылымдау процесінің негізгі кезеңдері, олардың тиімділігі мен кемшіліктері талданады. Денсаулық сақтау саласындағы реформалардың тиімділігін бағалау үшін халықаралық тәжірибелерді де қарастырылды. 3. Қазақстанның денсаулық сақтау саласын реформалаудың басты бағыттары. Қазақстанның денсаулық сақтау саласында реформалар жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді. Әр кезеңдегі мемлекеттік бағдарламалар мен жобалар саланың дамуына маңызды ықпал еткен. Осы бөлімде әртүрлі мемлекеттік бағдарламалардың мазмұны мен мақсаттары, олардың іске асырылу нәтижелері қарастырылады. 3.1. Азаматтарды медициналық сақтандыру. Медициналық сақтандыруды енгізу Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесін тұрақтандыру мен оңтайландырудың маңызды қадамы болды. Бұл бөлімде медициналық сақтандырудың енгізілуінің негізгі мақсаттары, оның жүзеге асырылу барысы және нәтижелері туралы айтылды. 3.2. «Халық денсаулығы» мемлекеттік бағдарламасы. Бұл бағдарлама 2010 жылдардың басында денсаулық сақтау саласын жаңғырту мен дамыту мақсатында қабылданды. Бағдарлама аясында алдын алу шаралары мен денсаулық сақтау инфрақұрылымын жақсарту жөніндегі негізгі жобалар қарастырылды. 3.3. Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау ісін реформалау мен дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. Бұл бағдарлама денсаулық сақтау саласын реформалауда маңызды кезеңдердің бірі болып саналады. Оның негізгі мақсаты – халыққа көрсетілетін медициналық қызметтердің сапасын арттыру және халық денсаулығын сақтау болып табылады. 3.4. Денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011-2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы. Бұл кезеңде негізгі бағыт денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру, халықтың денсаулығын сақтау және салауатты өмір салтын насихаттау болды. Бағдарламаның жүзеге асырылуы мен оның нәтижелері бұл тарауда кеңінен қарастырылды. 3.5. 2016 - 2019 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың «Денсаулық» мемлекеттік бағдарламасы. «Денсаулық» бағдарламасы — Қазақстанның денсаулық сақтау саласын модернизациялау бағытындағы маңызды қадамдардың бірі. Бұл бағдарлама арқылы медициналық қызметтерді цифрландыру, халықтың медициналық қызметке қолжетімділігін арттыру, денсаулық сақтау жүйесін дамыту сияқты мәселелер қолға алынды. Қорытынды өте толық және жан-жақты. Қазақстанның денсаулық сақтау саласындағы реформалар мен даму үдерістері туралы терең талдау жасап, көптеген маңызды аспектілерді қамтыған. Мазмұндық жағынан келесідей: - Экономикалық және әлеуметтік өзгерістер. Қазақстанның тәуелсіздік кезеңінде экономикасы мен денсаулық сақтау саласы айтарлықтай даму көрсетті. Алайда, денсаулық сақтауға арналған шығындардың ЖІӨ-дегі үлесі әлі де төмен деңгейде қалды, бұл салада жекелеген даму мәселелерінің бар екенін көрсетеді. - Кадрлық және басқару мәселелері. Денсаулық сақтау жүйесін басқарудағы тұрақсыздық, әсіресе ведомстволардың мәртебелік жағынан жиі өзгеруі, басшылар ауысулары реформалардың тиімділігіне кері әсерін тигізді. Бұл мәселе саланың дамуына кедергі келтіріп, реформалардың орындалуын қиындатты. - Реформалардың нәтижелері мен қиындықтар. Тұтастай алғанда, денсаулық сақтау саласындағы реформалар толық іске асырылмағанын, кейбір жобалардың тек көзбояушылық деңгейінде болғанын көрсетеді. Сонымен бірге, COVID-19 пандемиясы көптеген реформалардың әлсіз тұстарын айқындап берді. - Дамыған елдермен салыстыру. Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігі ЭЫДҰ елдерінің көрсеткіштерінен артта қалып келеді. Мұндай жағдайдың себептері ретінде жүйелі дағдарыстар мен кадрлық мәселелерді атауға болады. Дегенмен, соңғы жылдары іске асырылған бағдарламалар жүйенің әлеуетін арттырды. - Әлеуметтік жауапкершілік. Денсаулық сақтау саласындағы қиындықтар мен проблемалар тек Қазақстанға ғана емес, әлемдік тәжірибеде де байқалады. Бұл жерде жүйенің әлеуметтік табиғаты мен адам өмірін сақтаудың басты міндет екені атап өтілген. - Басты тұжырым. Қорыта айтқанда, денсаулық сақтау саласындағы реформалар бірқатар қиындықтарға қарамастан іске асырылды. Жаңа реформаларды жүзеге асырудың қиындығы бұрынғы қол жеткізілген нәтижелерді сақтау мен нығайту процесінен кем түспейді. Бұл салаға жауапты тұлғалар мен қоғам арасындағы тығыз қарым-қатынас, сондай-ақ ұлт денсаулығының маңыздылығы ешқашан ескірмейді. Дегенмен бұл саладағы басты оңды динамикаларды көрсете алады. Тұжырымдай айтқанда, Қазақстанның денсаулық сақтау саласы бойынша жүргізілген реформалардың тарихи мәні елдің даму жолындағы айқын бір кезеңдерді көрсетеді. Бұл шақтары жүзеге асырылған реформалар тарихи тұрғыдан еліміздің денсаулық сақтау жүйесін жаңғырту және халықаралық стандарттармен үйлестіру бағытындағы маңызды қадамдар болып саналады. Сонымен, жұмыстың құрылымы мен көлемі мынау: Диссертациялық жұмыс кіріспеден, 3 тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады. Жұмыс мәтінінің жалпы көлемі 197 бетті құрайды, онда 28 кесте, 7 сурет (2 мұрағат құжаты бейнесімен), 11 диаграмма, 214 дереккөз қамтылған.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://youtu.be/yMTPiioxNnI
