Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Мукашева Зарина Ереновна «8D03102 – Халықаралық қатынастар» білім беру бағдарламасы бойынша «Орталық Азиядағы аймақтық ынтымақтастықты дамыту бойынша ЕО күн тәртібін қабылдау» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Халықаралық қатынастар кафедрасы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - ағылшын тілінде
Ресми рецензенттер:
Ауған Малик Әлшуразұлы – тарих ғылымдарының докторы, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің халықаралық қатынастар және халықаралық экономика кафедрасының доценті (Алматы қ., Қазақстан Республикасы);
Кенжеғали Жарас Маханұлы – философия докторы (PhD), академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің дүниежүзі тарихы және халықаралық қатынастар кафедрасының қауымдастырылған профессоры (Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Величков Камен – философия ғылымдарының докторы (PhD), профессор, Св. Климент Охридский атындағы София университетінің профессоры (София қ., Болгария);
Кушкумбаев Санат Қайырслямұлы – саяси ғылымдарының докторы, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының бас ғылыми қызметкері (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Шерьязданова Камилла Ғалымқызы – философия ғылымдарының докторы (PhD), қауымдастырылған профессор, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Дипломатия институтының профессоры (Астана қ., Қазақстан Республикасы).
Ғылыми кеңесшілері:
Ахмедьянова Дана Кабидуллаевна – саясаттану ғылымдарының кандидаты «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КеАҚ «Халықаралық қатынастар» кафедрасының доценті м.а., мамандығы: «8D03102 - Халықаралық қатынастар» (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Haydar Efe – PhD докторы, профессор, Эрзинджан Бинали Йылдырым университеті саясаттану және мемлекеттік басқару факультетінің кафедра меңгерушісі (Эрзинджан қ., Түркия).
Қорғау 2025 жылғы 26 наурыз, сағат 11:00-де Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D03102 – Халықаралық қатынастар» білім беру бағдарламасы бойынша «8D031 – Әлеуметтік ғылымдар» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі аралас форматта (оффлайн және онлайн) өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://clck.ru/3GWEib
Мекен-жайы: Астана қ., Сатпаев көшесі, Мәжіліс залы (№302 ауд.).
Аңдатпа (қаз.): Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Еуропалық Одақ өзін жаһандық аренада және жекелеген аймақтарда өңірлік ынтымақтастықтың маңызды қолдаушысы ретінде танытты. Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстанды қамтитын посткеңестік Орталық Азия, көбінесе ЕО-ның көршілес аймағы ретінде сипатталады. Бұл аймақтың ЕО-ның шығысқа қарай кеңею жөніндегі күш-жігерімен сәйкес келетін стратегиялық маңыздылығы және оның аймақтағы энергия ресурстарының молдығы ЕО-ның ерекше назарын аудартады. Орталық Азияның Еуропадан географиялық қашықтығына қарамастан, екі тараптың өзара іс-қимылы экономикалық және энергетикалық ынтымақтастыққа, саудаға, қауіпсіздік мәселелері бойынша әріптестікке негізделген. 2019 жылғы жаңа ЕО стратегиясына сәйкес, ЕО-ның Орталық Азиядағы басым міндеттерінің бірі – өңірлік байланыстарды нығайту арқылы қауіпсіздікті күшейту. Бұл жаңартылған тәсіл 2018 жылы басталған Орталық Азия мемлекет басшыларының Консультативтік кездесулерімен тұспа-тұс келіп, өңірлік қатынастарда жаңа кезеңнің басталғанын көрсетті. Украинадағы қақтығыстар, Ауғанстан мен Таяу Шығыстағы тұрақсыздық сияқты жаһандық сын-қатерлер жағдайында Орталық Азия үкіметтері өңірлік ынтымақтастықтың инновациялық тетіктерін табу қажеттілігімен бетпе-бет келуде. Осы тұрғыдан алғанда, ЕО-ның Орталық Азияға қатысты өңірлік тәсілі аймақтың геосаяси шындығына және мемлекеттердің өзара қарым-қатынасты нығайту жөніндегі мәлімделген басымдықтарына сәйкес келеді, бұл жаңа немесе жаңартылған ынтымақтастық тетіктерін құруға ықпал етуі мүмкін. Зерттеудің өзектілігі оның ЕО мен Орталық Азия үшін маңыздылығымен айқындалады. Айта кететін жайт, 2019 жылғы Стратегияның түпкілікті мәтініне орталықазиялық сарапшылардың пікірлері енгізілді. Бұл ЕО саясатының өңірде қалай қабылданатынын бағалаудың маңыздылығын көрсетеді, сондай-ақ өңірлік байланысты нығайтуға ықпал етуі мүмкін. Осы зерттеу Орталық Азиядағы өңірлік ынтымақтастық пен ЕО-ның рөлін тереңірек түсіну қажеттігін ашады және өңірлік интеграцияны дамытуға ықтимал оң әсерін көрсетеді. Зерттеудің мақсаты – Еуропалық Одақтың посткеңестік республикалар арасындағы өңірлік ынтымақтастықты ілгерілету жөніндегі күн тәртібінің Орталық Азияның бұқаралық ақпарат құралдары мен элиталары тарапынан қалай қабылданатынын бағалау, қандай аспектілер ең ықпалды және түсінікті деп танылатынын анықтау, сондай-ақ ЕО-ның Орталық Азия елдерімен өзара іс-қимылын күшейту бойынша ұсыныстар әзірлеу. Осы мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылады: 1) Өңірлік ынтымақтастық ұғымын, оны ілгерілету тұжырымдамасын және ЕО-ның өңірлік интеграцияны қолдаушы ретіндегі рөлін ашу. 2) Бұқаралық ақпарат құралдары мен элиталардың жергілікті қабылдауын түсіндіретін тұжырымдамаларды зерттеу. 3) Орталық Азиядағы өңірлік ынтымақтастықты, ЕО тәсілін және оның рөлін бағалауға арналған алдыңғы зерттеулерді талдау. 4) Орталық Азия елдерінің ішкі қатынастары мен ЕО-мен екіжақты байланыстарын, сондай-ақ ЕО-ның өңірлік ынтымақтастықты ілгерілету саясатын зерттеу. 5) Сауалнама мен жергілікті БАҚ-қа контент-талдау жүргізу арқылы зерттеу нәтижелерін ұсыну. Зерттеуде аралас әдістер (mixed methods) тәсілі қолданылады: 1) 2019-2022 жылдар аралығында жарияланған бес танымал медиа-порталдың (24.kg (Қырғызстан), Asiaplus.news (Тәжікстан), Kun.uz (Өзбекстан), Tengrinews.kz (Қазақстан) және Turkmenportal.com (Түрікменстан)) жаңалықтарына сандық контент-талдау жүргізу. 2) 2023 жылғы маусым-қараша аралығында өңірлік элиталар арасында онлайн-сауалнама өткізу. Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар 1. Өңірлік ынтымақтастықты ілгерілету дискурсы неореализм мен неолиберализм сияқты теориялық тәсілдердің өзара байланысын көрсетеді, бұл ЕО-ның нормативті және нормативті емес әдістерін анықтайды. 2. Элиталардың көзқарасы мен БАҚ-тағы бейнеленуі ЕО бастамаларының сәтті іске асырылуына ықпал ететін негізгі факторлар болып табылады. 3. Бұрынғы зерттеулер Орталық Азиядағы өңірлік тұтастықтың әлсіздігін және ЕО-ның геосаяси мүдделерінің оның нормативті күн тәртібінен жоғары қойылатынын көрсетеді. 4. Орталық Азияның өңірлік интеграцияға ұмтылысы бірқатар қиындықтарға тап болуда. ЕО стратегиясы мен екіжақты қарым-қатынастары өңірлік тұрақтылық пен ынтымақтастықты дамыту үшін маңызды негіз бола алады. 5. Орталық Азия элиталары ЕО-ның рөліне қатысты аралас пікір білдіреді: экология, экономика және білім беру салаларындағы бастамаларды қолдай отырып, оның геосаяси ықпалына скептицизм танытады. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңызы: Бұл зерттеу ЕО-ның Орталық Азиядағы өңірлік ынтымақтастықты ілгерілетуін қабылдауға қатысты жаңа идеяларды ұсынады және осы саладағы ғылыми әдебиеттердегі олқылықтардың орнын толтырады. Оның нәтижелері халықаралық сарапшылар үшін құнды талдау материалдарын ұсынады. Сонымен қатар, зерттеу халықаралық қатынастар мамандары мен дипломатиялық кадрларды даярлауға, оқу бағдарламалары мен оқулықтарды әзірлеуге үлес қоса алады. Осы зерттеудің нәтижелері жақында жарияланған келесі ғылыми журналдарда тексерілді: - “Is EU Democracy Promotion Aligned with Local Media Perception in Central Asia? Findings from Content Analysis”, Political Research Exchange Journal басылымында жарияланды. - “Evolution of the Bilateral Partnership Between the European Union and Kazakhstan: Results from the Content Analysis of the PCA and EPCA”, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Хабаршы басылымында жарияланды. - “Новый этап регионализма в Центральной Азии? Контент-анализ документов и выступлений IV Консультативной встречи 2022 года”, Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршы басылымында жарияланды. - “Evolution of The European Union’s Engagement with Central Asia”, ҚСЗИ ҚР Президенті жанындағы Journal of Central Asian Affairs журналы басылымында жарияланды. Қосымша, 2023 жылдың көктемгі семестрінде, 16 наурызда, диссертациялық зерттеу тақырыбы бойынша онлайн академиялық семинар өткізілді. Семинарға халықаралық қатынастар кафедрасының оқытушылары, магистранттар және PhD докторанттары қатысты. Диссертацияның құрылымы: Диссертация нормативтік сілтемелерден, кіріспеден, үш тараудан, 30 суреттен, 9 кестеден, қорытындыдан, 261 дереккөзден тұратын әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады. 1-тарау – өңірлік ынтымақтастықты ілгерілету тұжырымдамасын және ЕО-ның осы процестегі рөлін талдайды. БАҚ пен элиталардың қабылдау ерекшеліктерін зерттейді. 2-тарау – ЕО-ның өңірлік рөлін зерттейтін алдыңғы зерттеулерді шолу және Орталық Азиядағы өңірлік интеграцияның тарихи дамуын сипаттау. 3-тарау – зерттеу әдіснамасы мен нәтижелерін егжей-тегжейлі талдау. БАҚ контент-талдауы мен элиталарға жүргізілген сауалнама нәтижелерін ұсынады. Бұл зерттеу Орталық Азия мен ЕО арасындағы өңірлік ынтымақтастыққа қатысты саясатты тиімдірек әзірлеуге мүмкіндік береді.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://youtu.be/nqXRv2NrVio
