«6D050600 - Экономика» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Байтуова Лаура Толегетаевна диссертациясын қорғауы
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Байтуова Лаура Толегетаевна «6D050600 – Экономика» мамандығы бойынша «Индустриялық-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамыту» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Экономика және кәсіпкерлік» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - қазақ тілінде
Рецензенттер:
Сабирова Рысты Куандиковна - ғылым кандидаты, қауымдастырылған профессор
Абылкасимова Жибек Ануарбековна - философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессор, Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті, Кафедра меңгерушісі
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Шинкевич Марина Владимировна - ғылым докторы, профессор, Казан ұлттық зерттеу технологиялық университеті, профессор
Галиева Алма Хайрбулдинновна - ғылым докторы, профессор, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Төраға
Чуланова Зауре Казбековна - ғылым кандидаты, доцент, бөлім бастығы
Джунусбекова Гульсара Аширбаевна - ғылым кандидаты, профессор
Бакирбекова Айгуль Макулбековна - Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, профессор
Кочербаева Айнур Анатольевна - ғылым докторы, профессор, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Ғылыми кеңесшілер:
Тлеужанова Манатжан Ашимкуловна – экономика ғылымдарының кандидаты, профессор, Satbayev University (Алматы қ., Қазақстан Республикасы).
Ағипар Бакей - экономика ғылымдарының докторы, профессор, Моңғол мемлекеттік аргарлық университеті, (Улан-Батор қ., Монғолия).
Қорғау 2023 жылғы 26 желтоқсан, сағат 12:00 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «6D050600 – Экономика» мамандығы бойынша «8D041 – Бизнес және басқару» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі онлайн форматта өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://clck.ru/36jBFH
Мекен-жайы: Астана, Кажымукана 11, 517 аудитория
Аңдатпа (қаз.): 6D050600 - «Экономика» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алу үшін ұсынылған Лаура Төлегетайқызы Байтуованың «Индустриялық-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамыту» тақырыбындағы диссертациялық жұмысына АННОТАЦИЯ Диссертациялық зерттеудің мақсаты - индустриялық–инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамытудың теориялық-әдіснамалық негіздерін зерттеу және оларды пайдалану тиімділігін арттырудың негізгі бағыттарын негіздеу. Зерттеудің міндеттері: - индустриялық-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамытудың іргелі ұғымдары мен ғылыми тұжырымдамалар жиынтығын анықтау. - адами ресурстардың инновациялық дамуға әсерін бағалаудың әдістемелік тәсілдерін әзірлеу. - индустриялық–инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамытудың шетелдік тәжірибесін жүйелеу. - индустриялық-инновациялық экономика жағдайындағы Қазақстанның адами ресурстарының қазіргі жағдайын зерттеу. - инновациялық дамуда адами ресурстарды пайдалану тиімділігін бағалау. - елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына адами ресурстарды пайдалану тиімділігінің әсерін анықтау. - Қазақстан Республикасында индустриялық-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамытуды жетілдіру. - индустриялық-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамытудың зияткерлендіру моделін әзірлеу. Зерттеу әдістері. Зерттеу әдістемесі: жүйелік талдау принциптері. Зерттеу әдістері: зерттеудің сапалық және сандық әдістерін қамтитын аралас әдістемелік тәсіл, жүйелік талдау, деректерді экономикалық-статистикалық талдау, экономикалық-математикалық модельдеу және логикалық талдау, математикалық-статистикалық талдау. Зерттеудің ақпараттық базасы нормативтік құқықтық актілерден, қолжетімді ашық дереккөздер мен статистикалық деректерден тұрды. Қорғауға ұсынылатын негізгі ережелер: 1. «Индустриялық-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстар» ұғымына авторлық түзету. 2. Адами ресурстардың сапалық аспектілерін анықтайтын бірқатар факторларға ЖІӨ-нің тәуелділігін сипаттайтын экономикалық-математикалық моделі. 3. Адами ресурстар және инновациялық дамуды қалыптастыру факторларын болжамды бағалау. 4. Жаһандық инновациялық, бәсекеге қабілеттілік индексін жақсарту негізінде индустриялық-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамытудың зияткерлендіру моделі. Зерттеудің негізгі нәтижелерінің сипаттамасы: 1) зерттеу барысында әдебиеттерді сыни шолу, қолданыстағы теориялық тұжырымдамаларды талдау және эмпирикалық зерттеулердің нәтижесі негізінде «индустриялық-инновациялық экономика жағдайындағы адами ресурстар» ұғымына авторлық түзету жүргізілді. Алынған түзетілген анықтама индустриялық-инновациялық экономиканың серпінді ортасындағы адами ресурстарының рөлі мен сипаттамаларына нақтыланған және дәлірек көзқарас болып табылады. 2) адами ресурстарының әртүрлі сапалық аспектілерінің ЖІӨ-ге әсерін талдау негізінде құрылатын экономикалық-математикалық модель әзірленді. Модель білім деңгейі, дағдылар, инновациялық қабілеттер және қызметкерлердің басқа да қасиеттері, сондай-ақ олардың экономикалық өсуге әсері сияқты факторларды ескереді. Атап айтқанда, әзірленген модель сарапшыға икемділік коэффициенттерінің есептік мәндеріне талдау жүргізуге мүмкіндік берді, бұл жоғары білімі бар мамандардың саны мен бастауыш кәсіптік біліммен айналысатын адамдардың саны ЖІӨ өсуіне айтарлықтай әсер етпейтінін көрсетті. Бұл ретте экономиканың дамуы үшін экономикадағы жұмыспен қамтылғандар саны және жоғары кәсіптік білімі бар жұмыспен қамтылғандар саны сияқты факторлар үлкен маңызға ие, бұл, негізінен, күтілетін факт болды, бірақ математикалық әдістердің көмегімен өзінің ғылыми-әдістемелік негіздемесін тапты. Тұтастай алғанда, модельді талдаудан экономиканың дамуын анықтайтын факторлар адами ресурстарының зияткерлік деңгейін және олардың экономикадағы жұмыспен қамтылғандардың жалпы санындағы үлесін көрсететін факторлар болып табылады. Факторлық экономикалық-математикалық модельдер адами ресурстарының тиімділігін бағалау мәселесін шешудің тиімді ғылыми-әдістемелік тәсілі бола алады. 3) адами ресурстарды қалыптастыруға және инновациялық дамуға әсер ететін факторларды талдауға негізделген болжам ұсынылады. Болжам ұзақ мерзімді тенденцияларды, еңбек нарығының динамикасын, білім беру және инновациялық процестерді жан-жақты қарастыруға негізделген. Инновациялық экономика үшін маңызды көрсеткіштің болжамды мәндері елдің жалпы ішкі өніміндегі инновациялық өнімнің үлесі ретінде бағаланады. Экономикалық-математикалық модельдер кешені түріндегі ғылыми - әдістемелік құралдар және оның негізінде жүргізілген болжамды-талдамалық есептеулер сараптамалық-ғылыми қоғамдастықта еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы адами ресурстардың сапалық аспектілерінің өсіп келе жатқан рөлі туралы қалыптасқан пікірді растайды. 4) адами даму индексін, жаһандық инновациялық индексті, жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексін және білім экономикасы индексін жақсарту негізінде индустриялық-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды дамытудың зияткерлік моделі. Зияткерлендіру көрсеткіштерін математикалық модельдеудің арқасында нәтижелерді жалпылап қана қоймай, зерттелетін процестің жаңа қасиеттерін анықтауға, атап айтқанда: алынған кластерлердің әрқайсысының даму тенденцияларын анықтауға, әлемдік экономика елдерінің кластерлері арасындағы тәуелділікті бағалауға мүмкіндік береді. Модельді зияткерлендірудің ұсынылған әдісі бәсекеге қабілеттіліктің жаһандық инновациялық индексін жақсартуды қамтиды. Әзірленген тәсіл индустриялық-инновациялық экономикада персоналды басқарудың дәлірек және прогрессивті моделін құра отырып, адами ресурстарын бағалау мен дамытудағы инновациялық параметрлерді ескеруге мүмкіндік береді. Алынған нәтижелердің жаңалығы мен маңыздылығын негіздеу: 1) «индустриялық-инновациялық экономика жағдайындағы адами ресурстар» ұғымын қайта қарау қазіргі заманғы теориялық тәсілдерді синтездеуге, эмпирикалық деректер мен авторлық ғылыми тұжырымдамаларды есепке алуға негізделеді, бұл жиынтығында адами ресурстардың серпінді индустриялық-инновациялық ортадағы рөліне жаңа көзқарас ұсынады. Нақтыланған анықтама тез өзгеретін экономикалық шындық жағдайында адами ресурстарын түсіну және басқару үшін дәлірек және заманауи негіздемелік контекст жасайды. 2) адами ресурстарының сапалық аспектілерін есепке алудың әзірленген моделі персоналдың экономикалық өсуге әсерін талдауға инновациялық тәсілді білдіреді. Модель адами ресурстарының әртүрлі сипаттамаларының жалпы экономикалық дамуға әсерін дәл сандық талдау және болжау құралын ұсынады. Әзірленген есептеу моделінің маңыздылығы, ол негізінен кәсіпорынның соңғы нәтижелеріне әсер ету дәрежесі тұрғысынан барлық қамтылған факторлардың, соның ішінде адами ресурстар факторының тиімділігін бағалау құралы үшін пайдаланылады. 3) адами ресурстарын қалыптастыру факторларын болжамды бағалау және инновациялық даму адами ресурстар мен инновациялық дамуға әсер ететін көптеген факторларды ескере отырып, ұзақ мерзімді тенденцияларды жан-жақты қарастыруға негізделген. Бұл болжам ұйымдарға болашақ өзгерістерге бейімделуге көмектесу арқылы адами ресурстары мен инновацияларды басқару саясатын қалыптастырудың стратегиялық негізін қамтамасыз етеді. 4) жаһандық инновациялық индексті даму моделіне интеграциялау адами ресурстар инновациялық параметрлерді есепке алудың жаңа әдісін ұсынады. Бұл тәсіл индустриялық-инновациялық экономика жағдайында ұйымдардың бәсекеге қабілеттілігін жақсартуға ықпал ете отырып, инновациялардың адами ресурстарды басқаруға әсерін бағалаудың дәлдігін арттырады. Бұл нәтижелердің әрқайсысы зерттеу тақырыбына жаңа үлес қосып қана қоймайды, сонымен қатар қазіргі индустриалды-инновациялық экономика жағдайында адами ресурстарды тиімді басқаруға ұмтылатын ұйымдар үшін практикалық маңызы бар. Ғылымның даму бағыттарына немесе мемлекеттік бағдарламаларға сәйкестігі. Қазақстанда инновациялық экономиканы дамытуға және зияткерлік технологияларды енгізуге стратегиялық қызығушылық бар. Зерттеу тақырыбы стратегиялық даму құжаттарында қаралған инновациялық өзгерістер контексінде адами ресурстарды дамытуды жақсартуға сәйкес келеді: Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері», Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2020-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2021 - 2025 жылдарға арналған тұжырымдамасы». Ізденушінің әрбір басылымды дайындауға қосқан үлесін сипаттау. Диссертациялық зерттеу барысында алынған ережелер мен қорытындылар Scopus деректер базасында индекстелетін шетелдік басылымда 1 мақала, Қазақстан Республикасы Білім министрлігінің Білім беру саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған басылым журналында 4 мақала, елдегі халықаралық және ғылыми конференциялар жинағында 6 мақала, басқа да шетелдік журнал басылымдарда 2 мақала жарияланды. Диссертация тақырыбына арналған 14 ғылыми жарияланымның 4-уін автордың өзі жеке шығарған. Ізденушінің жеке үлесі зерттеудің барлық кезеңдерін дербес ұйымдастыруда және жүзеге асыруда, зерттеу нәтижелері бойынша жарияланымдар дайындауда және басқа нысандардағы апробацияда көрінеді.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://youtu.be/wRuum3D9w6U?si=DltYSTbRmHtZzIcw
