«6D050600 - Экономика» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Сыздыкбаева Нургуль Байшариповна диссертациясын қорғауы
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Сыздыкбаева Нургуль Байшариповна «6D050600 – Экономика» мамандығы бойынша «Агроөнеркәсіптік кешенін модернизациялау жағдайында азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақты жүйесін қалыптастыру» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Экономика» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - қазақ тілінде
Ресми рецензенттер:
Дузельбаева Гульшат Берикбаевна - ғылым кандидаты, доцент, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Факультет деканы
Тлесова Эльвира Булатовна - ғылым кандидаты, қауымдастырылған профессор, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, доцент
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Мизанбекова Салима Каспиевна - ғылым докторы, профессор, Қазақ ұлттық Аграрлық университеті, профессор
Утепкалиева Кансулу Мусаевна - ғылым кандидаты, доцент, Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті, доцент
Котеев Санджи Васильевич - ғылым кандидаты, доцент, Бүкілресейлік Аграрлық мәселелер және информатика институты. А. А. Никонова, профессор
АКИМБЕКОВА ГАЛИЯ УЙСИМБЕКОВНА - ғылым докторы, профессор
Айнаканова Бакытгуль Асимхановна - Докторант PhD
Керимова Укиляй Керимовна - ғылым докторы, профессор
Ғылыми кеңесшілері:
Калдияров Данияр Алтаевич - экономика ғылымдарының докторы, профессор «І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті» КеАҚ (Талдықорған қ., Қазақстан Республикасы).
Стефан Дырка - экономика ғылымдарының докторы, профессор, Катовице Бизнес Университетінің профессоры (Катовице қ., Польша).
Қорғау 2024 жылғы 5 шілде, сағат 10:00 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «6D050600 – Экономика» мамандығы бойынша «8D041 – Бизнес және басқару» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі онлайн форматта өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://clck.ru/3B4P7m
Мекен-жайы: Астана қ., Қажымұқан, 11, №517 ауд. (ОЗК).
Аңдатпа (қаз.): 6D050600 – Экономика білім беру бағдарламасы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алуға ұсынылған Сыздыкбаева Нургуль Байшариповнаның «Агроөнеркәсіптік кешенін модернизациялау жағдайында азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақты жүйесін қалыптастыру»диссертациялық жұмысына АҢДАТПА Зерттеудің мақсаты – теориялық-әдіснамалық тәсілдерді зерделеу, азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесінің ағымдағы жай-күйін бағалау, оның тұрақтылығына әсер ететін факторларды сәйкестендіру және Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін модернизациялау жағдайында оны жетілдіру үшін практикалық ұсыныстар жасау болып табылады. Зерттеудің мақсатына жету үшін келесі міндеттер анықталды: – агроөнеркәсіптік кешенді дамыту жағдайында азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесінің мәнінің ғылыми-теориялық аспектілерін, ерекшеліктерін нақтылау; – АӨК-нін модернизациялауды ескере отырып, тұрақты азық-түлікпен қамтамасыз етуді қалыптастыруды бағалау контекстінде ахуалды жақсартуға ықпал ететін, өндіріс көлеміне, азық-түліктің сапасы мен қауіпсіздігіне, сондай-ақ халықтың барлық топтары үшін азық-түліктің қолжетімділігіне әсер ететін әдіснамалық тәсілдерді түзету, қолдану қажет; – азық-түлікпен қамтамасыз ету саласындағы шетелдік тәжірибені зерттеу және осы бағыттағы Қазақстан контекстінде бейімдеу мен ендіру бойынша шетелдік тәжірибені ескере отырып бақылау. Бұл ретте агроөнеркәсіптік кешенді модернизациялауды ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік қолдау мен институционалдық және экономикалық өзгерістерді қоса алғанда, басқа да маңызды аспектілерді ескеру маңызды; – Қазақстан Республикасының халқын азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесіне ауқымды талдау жүргізу; – Қазақстан Республикасының халқын азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесінің тұрақтылығы дәрежесін бағалау, оның осал және күшті жақтарын талдауды қоса алғанда; – елдің тұрақты азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесіндегі негізгі элемент ретінде агроөнеркәсіптік кешенді модернизациялаудың шұғыл қажеттілігін негіздей отырып, оның орнықтылығына әсер ететін факторлар кешенін сәйкестендіру; – агроөнеркәсіптік кешенде шешілуді талап ететін негізгі проблемаларды анықтау және талдау, сондай-ақ азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесінің тұрақтылығын ескере отырып, осы сектордың одан әрі өсуі үшін әлеуетті айқындау; – азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақты жүйесін қалыптастыру жөнінде ғылыми-негізделген ұсынымдар әзірлеу және Қазақстан Республикасында азық-түлікті тұрақты өндіру мен тұтынуды қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың басым бағыттарын айқындау; – Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін модернизациялау жағдайында азық-түлікпен қамтамасыз етудің орнықтылық жүйесін арттырудың экономикалық-математикалық моделін әзірлеу және болжау. Зерттеудің мақсаттары мен міндеттерін шешу және іске асыру Қазақстан Республикасының АӨК-нін модернизациялау жағдайында азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақтылығы туралы тұтас идеяны қалыптастыруға және оларды арттыру бойынша ғылыми-негізделген ұсынымдарды әзірлеуге мүмкіндік береді. Диссертациялық зерттеу аясындағы нысан Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін заманауи модернизациялау жағдайында халықты азық-түлікпен қамтамасыз етудің орнықты және тұрақты жүйесін қалыптастыру болып табылады. Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізі ретінде ауыл шаруашылығын және АӨК-нің басқа салаларын дамыту теориясының негізгі принциптері қолданылды. Диссертация жазу барысында жалпылау, жүйелеу, индукция, экономикалық-статистикалық талдау, салыстырмалы талдау, индекстік әдіс және рейтингтік бағалау сияқты әртүрлі әдістер қолданылды. Статистикалық деректерді талдау үшін Microsoft Excel бағдарламасы қолданылды. Зерттеудің ақпараттық негізі агроөнеркәсіптік секторды дамыту, оның бәсекеге қабілеттілігі және елді азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақты жүйесін қалыптастыру мәселелерін қозғайтын шетелдік және отандық зерттеушілердің ғылыми еңбектері мен жарияланымдары болды. Сондай-ақ осы салада Қазақстан Республикасының нормативтік және заңнамалық актілері пайдаланылды. Нақты деректер базасы ретінде интернеттің, Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі жанындағы Статистика комитетінің ақпараттық ресурстары қолданылды. Қорғауға шығарылатын негізгі ережелер: 1. Авторлық анықтаманы, азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесінің тұжырымдамалық моделін әзірлеуді, азық-түлікпен қамтамасыз ету ішкі жүйелерінің функцияларын негіздеуді қамтитын азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақты жүйесінің ұғымы. Автор түсінігінде азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақты жүйесі азық-түлік қауіпсіздігі мен болашақ ұрпақтың тамақтануын қамтамасыз етудің экономикалық, әлеуметтік және экологиялық негіздері үшін тәуекелдер болмаған жағдайда, халық үшін азық-түлік қауіпсіздігі мен тамақтануды қамтамасыз ететін жүйе болып табылады. 2. Азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесінің институционалдық, табиғи, экономикалық, инновациялық, технологиялық, кадрлық, инвестициялық, әлеуметтік жағдайлары мен тұрақтылық белгілері: жүйе субъектілерінің нарықтағы бәсекеге қабілеттілігі; тұтастай алғанда жүйенің және оның субъектілерінің жоғары бейімделгіштігі; дамудың қарқынды, инновациялық түрі; ұзақ мерзімді стратегиялық жоспарлауды қысқа мерзімді жедел икемділікпен ұштастыру. Азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақтылығы үшін онымен байланысты элементтерді модернизациялау қажет. Мұндағы орталық элемент - азық-түлікті тікелей өндіруші және таратушы ретіндегі АӨК. 3. Қазақстандағы азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесінің қазіргі тұрақсыз жай-күйін бағалау: (1) әлеуметтік ішкі жүйеде қоршаған ортаны қорғау идеологиясының қалыптаспауы; өңірлердегі халықтың өмір сүру деңгейіндегі алшақтық; қалалық агломерациялардың оза дамуымен салыстырғанда нашар инфрақұрылымдық жабдықталған ауылдық кеңістік; (2) экологиялық ішкі жүйеде қоршаған ортаға антропогендік әсердің рұқсат етілген шегінен асып кетуі, бірқатар өзара байланысты процестердің әсерінен биосфераның бұзылуы: экономикалық өсу – халық санының өсуі - ресурстар тұтынысының өсуі - қоршаған ортаның бұзылуы; (3) экономикалық ішкі жүйеде дамудың экономикалық мақсаттарының басымдықтарының үстемдігі экономикалық өсудің экстенсивті сипатына ие, қоршаған ортаға жол берілетін әсер ету шегінің өтуін көрсететін экономикалық критерийлердің жоқтығы. 4. АӨК дамытудың стратегиялық проблемаларымен байланысты болған кезде республикалық деңгейде немесе факторларды айқындау кезінде әрбір өңірдің ерекшелігін ескере отырып, өңірлік деңгейде қаралатын АӨК модернизациялаудың ұйымдастырушылық-экономикалық факторлары жатады. Республикалық деңгейде АӨК-нін модернизациялау факторлары: АӨК субъектілерінің мөлшерін поляризациялауды; мемлекеттік қолдауды; тұрақты даму мақсаттарын қоса алғанда, ресурстарды пайдалануды үйлестіру. 5. Елдегі АӨК жаңғыртудың тиімділігін ескере отырып, азық-түлікпен қамтамасыз етудің оңтайлы модельдерін әзірлеу және тұрақтылығын болжау. Зерттеу нәтижелерінің теориялық маңыздылығы. Жүргізілген диссертациялық зерттеудің нәтижелері халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесін және елдің азық-түлік қауіпсіздігін зерттеудің теориялық және әдіснамалық негіздерін дамыту, әсіресе агроөнеркәсіптік кешенді модернизациялау тұрғысынан мәні зор болып табылады. Диссертация шеңберінде әзірленген теориялық және әдіснамалық аспектілер «экономикалық қауіпсіздік», «ауыл шаруашылығы экономикасы», «агроөнеркәсіптік кешен экономикасы», «Ұлттық экономика» және осы тақырыпқа байланысты басқа да оқу бағдарламаларына тиісті курстар мен семинарларды жаңа зерттеулер мен кіріктіруге негіз бола алады. Сонымен қатар, бұл материалдар ауыл шаруашылығы және экономика мамандарын дайындауда пайдалы болуы мүмкін. Зерттеу нәтижелерінің практикалық құндылығы олардың Қазақстандағы халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесін дамытудың кешенді тұжырымдамасын әзірлеуге, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және елдің агроөнеркәсіптік кешенін модернизациялауға ықпал ету қабілетінде жатыр. Алынған қорытындылар, ұсыныстар мен ғылыми-практикалық ұсынымдар жаңа нормативтік-құқықтық актілерді әзірлеу және азық-түлікпен қамтамасыз ету және агроөнеркәсіптік кешенді дамыту саласындағы қолданыстағыларды жақсарту кезінде пайдаға жарауы мүмкін. Диссертация материалдары ауыл шаруашылығы министрлігінің және басқа да мемлекеттік басқару органдарының жұмысына ұлттық, өңірлік және жергілікті деңгейде жәрдем көрсете алады. Алынған нәтижелердің жаңалығы мен маңыздылығын негіздеу. Диссертациялық зерттеудің ғылыми жаңалығы агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың теориялық-әдіснамалық тәсілдерін жетілдіру жолымен азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақты жүйесін қалыптастыру жөніндегі бағытты негіздеуден, азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесін бағалаудың тәсілдерін айқындаудан және АӨК-нің модернизациялау жағдайында Қазақстан Республикасының азық-түлікпен қамтамасыз етудің тұрақты жүйесін қалыптастыру жөніндегі басым бағыттарды әзірлеуден тұрады. Ғылымның даму бағыттарына немесе мемлекеттік бағдарламаларға сәйкестігі. Диссертация жұмысының тақырыбы мемлекеттік бағдарламаларға сәйкес келеді: - Агроөнеркәсіптік кешенді және ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 8 шілдедегі N 66 Заңы. -Агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы [Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы. № 423. Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2017 – 2021 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы. 12.07. 2018. -"Қазақстан-2050" Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты. -«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне азық-түлік қауіпсіздігі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 11 желтоқсандағы № 229-ІV Заңы және т.б құжаттар аясында орындалған. Ізденушінің әр жарияланымды дайындауға қосқан үлесінің сипаттамасы. Диссертациялық зерттеудің негізгі нәтижелері мен ұйғарымдары автордың Алматы, Астана, Талдықорған қалаларында және шетелдік халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияларда жасаған баяндамаларында көрініс тапты. Қорғауға ұсынылған негізгі жағдайлар мен тұжырымдар 20 ғылыми жұмыстарда көрініс тапты, оның ішінде 1-статья нөлдік емес импакт-факторы бар журналда жарияланған және Scopus мәліметтер базасына енгізілген, 7 - ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынатын басылымдарда жарияланған ғылыми мақалалар, 2 - шет мемлекеттерде өткізілген және 8 - Отандық халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциялардың, шетелдік ғылыми баспаларда материал негізінде жарияланған мақалалар саны - 2.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://youtu.be/lG8gl6BYTDU
