Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Маралов Арман Кайратович «6D051700 – Инновациялық менеджмент» мамандығы бойынша «Қазақстан Республикасы телекоммуникация саласы кәсіпорындарының инновациялық дамуын басқару» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Менеджмент кафедрасы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - орыс тілінде
Ресми рецензенттер:
Укубасова Галия Сагандыковна – PhD, экономика ғылымдарының кандидаты, «Esil University» оқу орнының «Экономика және маркетинг» кафедрасының профессоры (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Аязбаева Гулнара Нурталиповна – экономика ғылымдарының кандидаты, «Almaty Management University» Жоғары оқу орнының Менеджмент мектебінің қауымдастырылған профессоры (Алматы қ., Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Ратнер Светлана Валерьевна – экономика ғылымдарының докторы, профессор, Ресей Ғылым академиясы В.А. Трапезников атындағы Басқару проблемалары институтының экономикалық динамика және инновацияларды басқару зертханасының жетекші ғылыми қызметкері, Патрис Лумумба атындағы Халықтар достығы Ресей университетінің экономикалық-математикалық модельдеу кафедрасының профессоры (Мәскеу қ., Ресей Федерациясы);
Искаков Бауыржан Муратбекович – экономика ғылымдарының кандидаты, «Туран-Астана» университетінің «Бизнес әкімшілендіру» кафедрасының қауымдастырылған профессоры (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Абылкасимова Жибек Ануарбековна – философия докторы (PhD), «Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті» КеАҚ Бизнес жоғары мектебінің қауымдастырылған профессоры (Семей қ., Қазақстан Республикасы)
Ғылыми кеңесшілері:
Курманов Нурлан Айдилдаевич – PhD, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ «Менеджмент» кафедрасының профессоры (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Петрова Мариана Матеева – PhD, Д. А. Ценов атындағы Экономика академиясының профессоры (Свиштов қ., Болгария Республикасы).
Қорғау 2025 жылғы 29 тамыз, сағат 14:00 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «6D051700 – Инновациялық менеджмент» мамандығы бойынша «8D041 – Бизнес және басқару» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі аралас (оффлайн және онлайн) форматта өткізілетін болады.
Мекен-жайы: Астана қ., Қ Мұнайтпасова 12-үй, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дің оқу-зерттеу ғимараты (УЛК) , 518-аудитория.
Аңдатпа (қаз.): Маралов Арман Қайратұлының «Қазақстан Республикасы телекоммуникация саласы кәсіпорындарының инновациялық дамуын басқару» тақырыбындағы философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алу үшін ұсынылған диссертациялық жұмысының АННОТАЦИЯСЫ Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі таңда жедел қарқынмен жүріп жатқан цифрландыру мен технологиялық үдерістер телекоммуникация саласын цифрлық экономиканың басты тірегіне айналдыруда. Қазақстан Республикасында бұл сала мемлекеттік стратегиялық құжаттар — 2029 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспары, Цифрлық трансформация тұжырымдамасы, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, киберқауіпсіздік және жасанды интеллектті дамыту бағдарламалары аясында дамып келеді. Бұл құжаттарда инновацияларды енгізу мен телекоммуникациялық инфрақұрылымды кеңейту басты басымдық ретінде көрсетілген. Сонымен қатар, салада бірқатар күрделі мәселелер сақталуда. Оларға ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ) жеткіліксіз инвестициялардың бөлінуі, өңірлердегі цифрлық инфрақұрылымның теңсіздігі, сондай-ақ шағын және орта бизнестің инновациялық үдерістерге жеткіліксіз қатысуы жатады. Бұған қоса, отандық ғылыми әдебиетте телекоммуникация саласындағы инновацияларды стратегиялық басқару мәселесі жеткілікті дәрежеде зерттелмеген. Шетелдік тәжірибелер Қазақстан жағдайына толық сәйкес келе бермейтіндіктен, ұлттық ерекшеліктерге бейімделген басқару үлгілерін әзірлеу қажеттілігі туындайды. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы телекоммуникациялық кәсіпорындардың инновациялық дамуын басқару мәселесі — цифрлық экономика жағдайында саланың бәсекеге қабілеттілігін арттырудың маңызды ғылыми бағыты болып табылады. Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Бұл диссертациялық зерттеудің басты мақсаты - Қазақстандағы телекоммуникация саласындағы кәсіпорындардың инновациялық дамуын басқару үдерісін жетілдіруге арналған теориялық-әдістемелік негіздер мен қолданбалы тәсілдерді әзірлеу. Аталған мақсатқа қол жеткізу үшін мынадай міндеттер қойылды: - телекоммуникациялық кәсіпорындардың инновациялық дамуын басқарудың теориялық тұғырларын, соның ішінде негізгі теориялар мен модельдерді зерделеу; - инновациялық дамуды кешенді бағалау әдістемесін әзірлеу (сандық және сапалық әдістерді қамти отырып); - дамыған елдердің (мысалы, Сингапур, Оңтүстік Корея, Швеция) тәжірибесін жүйелеу және Қазақстан жағдайына бейімдеу; - саланың қазіргі ахуалы мен даму серпінін, сонымен қатар өзекті мәселелер мен ықпал етуші факторларды талдау; - инновациялық дамуды басқару үдерістерін модельдеу; - кәсіпорындар арасында сауалнама және сараптамалық зерттеулер жүргізу арқылы әлеуметтік деректерді жинақтау; - телекоммуникация саласына бейімделген басқару моделін әзірлеу; - саладағы инновациялық белсенділікті арттыру бойынша нақты ұсыныстар ұсыну; - инновациялық дамудың баламалы сценарийлерін құру және оларды эконометриялық модельдер арқылы болжау. Зерттеу нысаны мен пәні. Зерттеудің нысаны – Қазақстандағы телекоммуникация кәсіпорындары. Зерттеу пәні – олардың инновациялық дамуын басқарудың теориялық және практикалық аспектілері, сондай-ақ оған әсер ететін құралдар, факторлар мен әдістер жиынтығы. Зерттеу әдістері. Зерттеуде келесі әдістер қолданылды: жүйелі әдеби шолу, мета-талдау, салыстырмалы және трендтік талдау, кейс-стади, факторлық, корреляциялық және регрессиялық талдау, сауалнама және сараптамалық сұхбат, концептуалды модельдеу, эконометриялық модельдеу және сценарийлік болжау. Зерттеудің ғылыми жаңалығы: - Қазақстан жағдайына бейімделген инновациялық дамуды бағалау әдістемесі жасалды; - Инновациялық дамуға әсер ететін факторларды сандық түрде өлшеуге мүмкіндік беретін экономикалық-математикалық модель құрылды; - Сала мамандары мен сарапшылары арасында сауалнама жүргізіліп, инновациялық даму проблемалары мен күтулер анықталды; - Цифрлық трансформация жағдайында қолдануға болатын басқару моделі ұсынылды; - Орта мерзімді кезеңге арналған екі сценарий және инновациялық дамудың болжамы жасалды. Қорғауға ұсынылатын негізгі ғылыми тұжырымдар: - ұлттық ерекшеліктерді ескеретін бағалау әдістемесі; - инновациялық дамуға әсер ететін факторларды айқындайтын басқару моделі; - социологиялық зерттеулердің қорытындылары; - телекоммуникация кәсіпорындарына арналған инновациялық даму моделі; - даму траекторияларын көрсететін сценарийлік болжау нәтижелері. Зерттеудің теориялық және практикалық маңыздылығы. Бұл жұмыс телекоммуникация саласындағы инновациялық процестерді басқару саласына теориялық үлес қосады. Автор ұсынған әдістемелер мен модельдер отандық және халықаралық тәжірибелерді ықпалдастыра отырып, нақты қолданбалы құралдармен толықтырылды. Практикалық тұрғыда бұл ұсыныстар мемлекеттік саясатты әзірлеу, стратегиялық жоспарлау және телекоммуникация кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға арналған шешімдер жүйесін жетілдіруге бағытталған. Зерттеу барысында келесі нәтижелерге қол жеткізілді: 1. Телекоммуникация саласының инновациялық дамуын басқарудың теориялық-әдіснамалық негіздері ашылды, Ашық инновациялар мен бизнес-экожүйелер тұжырымдамаларын қолданудың өзектілігі негізделген. Цифрлық трансформация жағдайында инновациялық дамуды басқарудың авторлық анықтамасы тұжырымдалған. 2. Талдаудың алты кезеңін қамтитын және экономикалық-математикалық, статистикалық және әлеуметтанулық әдістерді біріктіретін телекоммуникациялық кәсіпорындардың инновациялық дамуын бағалаудың кешенді әдістемесі әзірленді. 3. Инновацияларды басқару бойынша шетелдік тәжірибе (Сингапур, Оңтүстік Корея, Швеция) жүйелендірілді және бейімделді, қазақстандық контекстке халықаралық тәжірибелерді енгізу бойынша шаралар ұсынылды. 4. Қазақстанның телекоммуникация саласының қазіргі жағдайы талданып, оның негізгі үрдістері, проблемалары мен инновациялық даму драйверлері анықталды. 5. Саланың дамуына факторлардың әсерін сандық бағалауға мүмкіндік беретін экономикалық-математикалық модель құрылды. Инвестициялар, пайдаланушылар мен кәсіпорындардың саны, цифрлық сауаттылық сияқты факторлардың маңыздылығы анықталды. 6. 158 респонденттің қатысуымен әлеуметтанулық зерттеу жүргізілді, саланың инновациялық дамуындағы кедергілер мен перспективалар анықталды, сондай-ақ ірі оператордың ESG-талдауы жүргізілді. 7. Бизнес-экожүйелер шеңберінде сектораралық өзара іс-қимылды интеграциялауға және ашық инновациялар тұжырымдамасына негізделген инновациялық дамуды басқару моделі әзірленді. 8. 5G, ДҚО, бұлтты технологиялар, цифрлық инфрақұрылым және инновациялық сервистерді дамытуды қоса алғанда, саланы жаңғырту бойынша практикалық ұсынымдар ұсынылды. 9. Эконометрикалық модельдеу негізінде есептелген саланың 2030 жылға дейінгі даму сценарийлері мен болжамдары қалыптастырылды, тұрақты өсудің оптимистік сценарийін іске асыру үшін жағдайлар анықталды. Ғылыми жобалармен және мемлекеттік бағдарламалармен сабақтастығы. Зерттеу мазмұны келесі құжаттармен үйлеседі: - 2029 жылға дейінгі ҚР Ұлттық даму жоспары; - 2023–2029 жылдарға арналған цифрлық трансформация тұжырымдамасы; - 2024–2029 жылдарға арналған жасанды интеллектті дамыту тұжырымдамасы. Зерттеу нәтижелерінің апробациясы. Диссертациялық жұмыстың негізгі нәтижелері халықаралық және ұлттық ғылыми конференцияларда (Монреаль, София) баяндалды. Сондай-ақ, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-нің «Менеджмент» кафедрасының мәжілістерінде және ғылыми семинарларда талқыланды. Нәтижелер 8 ғылыми жарияланымда көрініс тапты (2 мақала Scopus базасында, 4 мақала ҚР БҒМ тізіміндегі журналдарда, 2 конференция материалдарында). Диссертацияның құрылымы. Жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады. Негізгі мәтін көлемі - 139 бет, 31 кесте мен 28 сурет қамтылған.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://www.youtube.com/watch?v=vBp44qJHqCc
