Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Далматов Канатай Жорабекович «8D04208 – Қазақстандық құқықтың дамуының заманауи үрдістері» білім беру бағдарламасы бойынша Қазақстан Республикасындығы қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысындығы прокурорлық қадағалау институты: теория және практика мәселелері тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация «Alikhan Bokeikhan University» оқу мекемесі қылмыстық-құқықтық пәндер кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - орыс тілінде
Ресми рецензенттер:
Мицкая Елена Владимировна – заң ғылымдарының докторы, М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университетінің қылмыстық құқық және қылмыстық процесс кафедрасының профессоры (Шымкент қ., Қазақстан Республикасы);
Жанибеков Акынкожа Каленович – PhD философия докторы, профессор Auezov University Ректор аппаратының басшысы (Алматы қ., Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Акимжанов Талгат Курманович – заң ғылымдарының докторы, профессор, «Тұран» университеті жанындағы құқық ғылыми-зерттеу институты» мекемесінің директоры (Алматы қ., Қазақстан Республикасы);
Ван Хунвый – PhD докторы, Харбин политехникалық университетінің Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар факультетінің Құқық мектебінің деканы (Харбин қ., Қытай);
Бұғыбай Дина Бұғыбайқызы – к.ю.н., құқықтану кафедрасының доцент Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті (Актау қ., Қазақстан Республикасы).
Ғылыми кеңесшілері:
Сабитов Серик Мухаметказинович – PhD докторы, «Alikhan Bokeikhan University» заң факультетінің деканы (Семей қ., Қазақстан Республикасы);
Сабитов Серик Мухаметказинович – PhD докторы, «Alikhan Bokeikhan University» заң факультетінің деканы (Семей қ., Қазақстан Республикасы) – заң ғылымдарының докторы, Оңтүстік Орал мемлекеттік университетінің қылмыстық процесс, криминалистика және сот сараптамасы кафедрасының меңгерушісі (Челябинск қ., Ресей Федерациясы).
Қорғау 2025 жылғы 30 маусым, сағат 11:00-де Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D04208 – Қазақстандық құқықтың дамуының заманауи үрдістері» білім беру бағдарламасы бойынша «8D042 – Құқық» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі аралас форматта (оффлайн және онлайн) өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://clck.ru/3MC4Vx
Мекен-жайы: Астана қ., Қ. Сәтбаев көшесі, 2, Бас ғимарат, Мәжіліс залы, № 302 ауд.
Аңдатпа (қаз.):6D030100 – «Құқықтану» білім беру бағдарламасы бойынша PhD докторы дәрежесін алуға ұсынылған «Қазақстан Республикасындағы қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысындағы прокурорлық қадағалау институты: теория және практика мәселелері» тақырыбындағы диссертацияға АННОТАЦИЯ Диссертациялық зерттеудің мақсаты: конституциялық құқық, қылмыстық процесс және прокурорлық қадағалау теориясы салаларындағы жетістіктерге сүйене және Қазақстан Республикасының заңнамасындағы қазіргі заманғы реформалар мен өзгерістерді ескере отырып, қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысында прокурорлық қадағалау негіздерін зерттеу. Зерттеу міндеттері: 1) осы саладағы прокурорлық қадағалау мәселелерінің ғылыми пысықталуына талдау жүргізу, теориялық тәсілдердегі олқылықтар мен қайшылықтарды анықтау; 2) прокуратура және қадағалау қызметі органдарының эволюциясының ретроспективасын зерделеу, реформалаудың негізгі кезеңдерін және олардың практикаға әсерін айқындау; 3) қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысында заңдылықты қамтамасыз ету бөлігінде құқық қорғау және басқа да мемлекеттік органдар жүйесіндегі прокуратура органдарының орны мен рөлін зерттеу, олардың қылмыстарды тергеу тиімділігіне әсерін бағалау; 4) ЖҚӘ заңдылығын қадағалауға талдау жүргізу, бақылаудың құқықтық тетіктерін, олардың азаматтардың құқықтарын қорғауға әсерін және халықаралық стандарттарға сәйкестігін анықтау; 5) сот бақылауының прокурорлық қадағалауға әсерін айқындау, олардың өзара әрекеттесу механизмдерін талдау, ықтимал қақтығыстарды анықтау және оларды жою жолдарын ұсыну; 6) жүргізіліп жатқан реформалардың прокурорлық қадағалаудың тиімділігіне әсерін бағалау, құқық қолдану практикасын зерделеу, мәселелерді анықтау және оларды жою бойынша нақты шараларды ұсыну: прокуратураның өкілеттіктеріне қатысты заңнамадағы өзгерістерді талдау; реформалардың сотқа дейінгі кезеңде азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктеріне әсерін зерттеу; реформалар нәтижесінде пайда болған прокурорлық қадағалаудың жаңа құралдары мен практикаларын анықтау; 7) заңнамалық реттеу, іс жүргізу тетіктері мен ұйымдастырушылық тәсілдерді жетілдіруді қоса алғанда қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысында прокуратура қызметін оңтайландыру бойынша практикалық ұсынымдар әзірлеу: реформалар аясында прокурорлық қадағалауды жетілдіру жолдарын ұсыну; прокуратураның тәуелсіздігі мен тиімділігін күшейту бойынша ұсынымдар әзірлеу; қосымша заңнамалық өзгерістердің қажеттілігін негіздеу. Зерттеу әдістері: жалпы ғылыми диалектикалық, тарихи-құқықтық, логикалық-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық, жүйелік-құрылымдық. Қорғауға ұсынылатын негізгі ережелер (дәлелденген ғылыми гипотезалар және жаңа білім болып табылатын басқа да тұжырымдар): 1. Заңның үстемдігі мен әділеттілікті қамтамасыз ету туралы жоғары қоғамдық сұраныс қылмыстық заңнаманы конституцияландыру бойынша саяси-құқықтық реформалардың шешуші факторына айналды. Бұл үдерісте прокуратураның конституциялық реформасы ерекше орын алады. Бас прокурордың өтініші бойынша Конституциялық Сот барлық нормативтік құқықтық актілерді, оның ішінде қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңнамасының нормаларын Қазақстан Конституциясына сәйкестігі тұрғысынан қарауға мүмкіндігі бар. Сонымен қатар, бұл жағдайда прокуратураның қоғамдық қатынастарға әсері орасан зор, өйткені Конституциялық Соттың нормативтік қаулылары Конституцияның тиісті нормаларының заңды күшіне ие. Прокурордың тікелей қылмыстық процеске қатысуының маңызды ерекшелігі – прокурорлық қадағалаудың жеделдігі. Бұл прокурорды қылмыстық процестегі конституциялық заңдылықты қамтамасыз етудің басқа субъектілерінен – Парламенттен, Конституциялық соттан, соттардан, адам құқықтары жөніндегі уәкілден ажыратады. Азаматтардың конституциялық құқықтарын сақтау және қорғау тұрғысынан іс жүргізу шешімдерін фильтрлеудің арнайы институты бола отырып, прокурорлық қадағалау анықталған бұзушылықтардың дереу тоқтатылуын және кінәлі тұлғалардың жауапкершілікке тартылуын қамтамасыз етеді. Біздің ойымызша, прокурорлардың құқық бұзушылықтарды тез жою мүмкіндігінің арқасында қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысында прокурорлық қадағалауға үлкен үміт артылады. Бұл жағдай жалпы қоғам мен қылмыстық процестің жекелеген қатысушыларының үміттері ақталмаған жағдайлардағы сынмен байланысты. 2. Халықаралық стандарттарды ескере отырып жүргізілген және Конституцияға түзетулер енгізуде, сонымен қатар «Прокуратура туралы» Конституциялық заңның қабылдануында көрсетілген прокуратура реформасы, әрине, оның функционалдық тәуелсіздігін күшейтті. Бұл сот процестерінің әділдігін қамтамасыз етуге және сот төрелігіне қол жеткізуге кепілдік беруге негіз болды. Прокуратура Қазақстан Конституциясының жекелеген бөліміне бөлінбесе де, VII «Соттар мен сот төрелігі. Прокуратура. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл» бөлімінің атауында прокуратураны айқындап көрсету оның конституциялық мәртебесін және заңдылықты қамтамасыз ету тетігіндегі рөлін едәуір күшейтеді. 3. Қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысында заңдардың дәл және біркелкі қолданылуын жоғары қадағалауды жүзеге асыра отырып, прокурор қоғамдық қатынастардың басқа салаларына да айтарлықтай әсер етеді. Дұрыс ұйымдастырылған кезде прокурорлық қадағалаудың рөлі қылмыстық процестің шеңберінен шығып, қоғамның әділеттілік пен құқықтың үстемдігін қабылдауында мультипликативті әсер тудырады. Мұндай әсер, ең алдымен, прокурордың қызметі заңдылық пен тәртіп идеологиясының қалыптасуына, қоғамның билікке деген сенімін, азаматтардың әділ және құқықтық мемлекетке деген сенімін арттыруға әсер ететіндігінде көрінеді. Прокуратураға деген сенім прокурорлардың оларға заңмен берілген өкілеттіктерді қалай жүзеге асыратынына негізделеді. Егер адам өзін негізсіз айыптаудан және басқа да құқық бұзушылықтардан қорғауға қабілетті мемлекеттік билікке ерекше мұқтаж болса, бұл қылмыстық процесте айқын көрінеді. 4. Барлық мәлімделген қылмыстар және одан кейінгі процестік әрекеттер туралы ақпаратты есепке алу, тергеп-тексеру сатысында ашықтықты, дәйектілікті және бақылауды қамтамасыз ету үшін әрбір қылмыстық қудалау органында есепке алу-тіркеу тәртібін бақылау жөніндегі арнайы комиссияның құрылуы қажет, оның Үлгілік ережесі Бас Прокурордың бұйрығымен бекітілуі тиіс. Бұл осы саладағы заңдылықты қамтамасыз етуге және қылмыстық құқық бұзушылықтарды қасақана жасыру фактілеріне жол бермеуге ықпал ететін болады. 5. Заңдылықты қамтамасыз етуге және азаматтардың конституциялық құқықтарын қорғауға бағытталған прокурордың жазбаша нұсқауларының сапасын арттыру және көлемін кеңейту мақсатында ҚІЖК-нің 193-бабы бірінші бөлігінің 7) тармағын мынадай мәтінде редакциялау ұсынылады: «7) осы Кодексте белгіленген жағдайлар мен тәртіп бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру материалдарына ЖТӘ, ЖІҚ нәтижелерін қосу, қылмыс жасаған адамдарды іздестіру туралы жазбаша нұсқаулар береді». 6. Үкім шығарылғанға дейін азаматтардың конституциялық құқықтарын бұзудың жоғары тәуекелдерін ескере отырып, ҚІЖК-нің 7-бабында мынадай мазмұндағы «қамауда ұстау» ұғымын бекіту қажет деп санаймыз: «Қамауда ұстау бұл – осы Кодексте көзделген жағдайларда және заңда немесе үкімде белгіленген мерзімдерде күдіктінің немесе айыпталушының бостандығын уақытша шектеу үшін соттың санкциясымен қолданылатын бұлтартпау шарасы». 7. Сот бақылауының мазмұнын түсінуде біркелкіліктің жоқтығын ескере отырып, ҚІЖК-нің 7-бабында сотқа дейінгі іс жүргізудегі сот бақылауы ұғымын айқындау және оны мынадай редакцияда жазу орынды болып табылады: «Сотқа дейінгі іс жүргізу сатысындағы сот бақылауы – бұл қылмыстық қудалау органдарының (лауазымды тұлғалардың) іс-әрекеттері мен шешімдерінің заңдылығы мен негізділігін тексеруге бағытталған сотқа дейінгі іс жүргізу шеңберіндегі сот қызметі». Зерттеудің негізгі нәтижелерінің сипаттамасы: 1. 18 ғасырда Қазақстанның Ресей империясының құрамына енуімен оның аумағына Ресей заңдарының юрисдикциясы тарады. Эпистемологиялық байланыстарды ескере отырып, прокурорлық қадағалау доктринасы Ресейдегі, жалпы КСРО-дағы және Қазақ КСР-дегі автономды құрылым ретінде қалыптасқан жүйеге байланысты ыдырады. Қадағалау қызметінің дамуын сипаттайтын бірнеше негізгі тенденцияларды бөліп көрсетуге болады. Олар: сот билігінің функцияларынан бөлу арқылы қадағалаудың дербестігін арттыру; қылмыстық істерді қадағалау және тергеу функцияларын бөлу; прокурордың қылмысқа қарсы күрестегі үйлестіруші рөлі. 2. Заңның үстемдігі мен әділеттілікті қамтамасыз ету туралы жоғары қоғамдық сұраныс қылмыстық заңнаманы конституцияландыру бойынша саяси-құқықтық реформалардың шешуші факторы болды. Бұл үдерісте прокуратураның конституциялық реформасы ерекше орын алды. Бас прокурордың өтініші бойынша Конституциялық Сот барлық нормативтік-құқықтық актілерді, оның ішінде қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңнамасының нормаларын Қазақстан Конституциясына сәйкестігі тұрғысынан қарай алады. Сонымен бірге, бұл жағдайда прокуратураның қоғамдық қатынастарға әсері орасан зор, өйткені Конституциялық Соттың нормативтік қаулылары Конституцияның тиісті нормаларының заңды күшіне ие. Прокурордың тікелей қылмыстық процеске қатысуына қатысты маңызды ерекшелігі прокурорлық қадағалаудың жеделдігі болып табылады. Бұл прокурорды қылмыстық процестегі конституциялық заңдылықты қамтамасыз етудің басқа субъектілерінен - Парламенттен, Конституциялық соттан, адам құқықтары жөніндегі уәкіл соттарынан ажыратады. Сонымен қатар, азаматтардың конституциялық құқықтарын сақтау және қорғау тұрғысынан іс жүргізу шешімдерін сүзгіден өткізудің арнайы институты бола отырып, прокурорлық қадағалау анықталған бұзушылықтардың дереу тоқтатылуын және кінәлі тұлғалардың жауапкершілікке тартылуын қамтамасыз етеді. Біздің ойымызша, прокурорлардың құқық бұзушылықтарды тез жою мүмкіндігінің арқасында қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысында прокурорлық қадағалауға үлкен үміт артылады. Жалпы қоғам мен қылмыстық процестің жекелеген қатысушыларының үміттері ақталмаған жағдайлардағы сыны осымен байланысты. 3. Қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысында заңдардың дәл және біркелкі қолданылуын жоғары қадағалауды жүзеге асыра отырып, прокурор қоғамдық қатынастардың басқа салаларына да айтарлықтай әсер етеді. Дұрыс ұйымдастырылған кезде прокурорлық қадағалаудың рөлі қылмыстық процестің шеңберінен шығып, қоғамның әділеттілік пен құқықтың үстемдігін қабылдауында мультипликативті әсер тудырады. Мұндай әсер, ең алдымен, прокурордың қызметі заңдылық пен тәртіп идеологиясының қалыптасуына, қоғамның билікке деген, азаматтардың әділ және құқықтық мемлекетке деген сенімін арттыруға ықпал етуінен пайда болады. Прокуратураға деген сенім прокурорлардың оларға заңмен берілген өкілеттіктерді қалай жүзеге асыратынына негізделеді. Бұл – егер адам өзін негізсіз айыптаудан және басқа да құқық бұзушылықтардан қорғауға қабілетті мемлекеттік билікке ерекше мұқтаж болса, ол қылмыстық процесте айқын көрінеді. 4. Соңғы жылдары қылмыстық құқық бұзушылықтар бойынша есепке алу-тіркеу тәртібін сақтау саласындағы заңдылықтың жай-күйі нашарлауда. 8 жыл ішінде жасырынған қылмыстық құқық бұзушылықтар саны 5 есеге жуық өскен. Біздің ойымызша, мұндай жағдай жүйелі мәселелер мен ведомстволық бақылаудың әлсіреуін көрсеткен прокурорлық қадағалаудың күшеюімен байланысты. Осыған байланысты, бұрынғы тиімді жүйеге – әрбір қылмыстық қудалау органында есепке алу-тіркеу тәртібін бақылау жөніндегі арнайы комиссияның жұмыс істеуіне оралу, ол туралы Үлгілік ережені Бас Прокурордың бұйрығымен бекіту ұсынылады. Бұл осы саладағы заңдылықты қамтамасыз етуге және қылмыстық құқық бұзушылықтарды қасақана жасыру фактілеріне жол бермеуге ықпал ететін болады. 5. Қылмыстық процесте прокуратура органдарының функционалдығын едәуір кеңейту тенденциясы (процессуалдық прокурор институтын, қылмыстық процестің үш буынды моделін енгізу, қылмыстық істерді тергеу кезінде прокурордың нақты басшылығы) прокурордың осы саладағы рөлінің сөзсіз күшейуін көрсетеді, өйткені ол тек қадағалау құралдарынан бөлек, қылмыстық іс бойынша тергеудің барысын анықтайтын негізгі тұлғаға айналады. 6. Прокурорлық қызметті негізгі үш бағыт бойынша саралауға сүйене отырып (тергеудің заңдылығын қадағалау, қылмыстық қудалау және тергеуді процестік басқару) қылмыстық процесте прокурордың өкілеттіктерін тиісті градациялауды көздеу ұсынылады. Сонымен қатар, қылмыстық процестегі прокурорлық қызметтің негізі – қылмыстық қудалауды қадағалау болып табылады, ал қосалқы функциялар ретінде Прокурор жүзеге асыратын қылмыстық қудалауды, сондай-ақ іс жүргізу бойынша басшылықты қарау керек деп санаймыз. 7. Сот бақылауын кеңейту толыққанды прокурорлық қадағалауды алмастырмауы керек. Прокурор қылмыстық қудалау органының барлық тергеу әрекеттері мен шешімдерінің, оның ішінде сот тәртібімен шағымдануға жол берілетін шешімдердің заңдылығын тексеруге міндетті. 8. Азаматтардың конституциялық құқықтарының заңдылығы мен қорғалуын қамтамасыз етуге бағытталған прокурордың жазбаша нұсқауларының сапасын арттыру және көлемін кеңейту мақсатында ҚІЖК-нің 193-бабы бірінші бөлігінің 7) тармағы мынадай редакцияда жазылуы тиіс: «7) осы Кодексте белгіленген жағдайларда және тәртіппен сотқа дейінгі тергеп-тексеру материалдарына ЖТӘ, ЖІҚ нәтижелерін қосу қылмыс жасаған адамдарды іздестіру туралы жазбаша нұсқаулар береді». 9. Үкім шығарылғанға дейін азаматтардың конституциялық құқықтарын бұзудың жоғары тәуекелдерін ескере отырып, ҚІЖК-нің 7-бабында мынадай мазмұндағы «қамауда ұстау» ұғымын бекіту қажет деп санаймыз: «Қамауда ұстау – бұл осы Кодексте көзделген жағдайларда және заңда немесе үкімде белгіленген мерзімдерде күдіктінің немесе айыпталушының бостандығын уақытша шектеу үшін соттың санкциясымен қолданылатын бұлтартпау шарасы». 10. Сот бақылауының мазмұнын түсінуде біркелкіліктің жоқтығын ескере отырып, ҚІЖК-нің 7-бабында «сотқа дейінгі іс жүргізу сатысындағы сот бақылауы» ұғымын айқындап, мынадай редакцияда жазу қажет: «Сотқа дейінгі іс жүргізу сатысындағы сот бақылауы – бұл қылмыстық қудалау органдарының (лауазымды тұлғалардың) іс-әрекеттері мен шешімдерінің заңдылығы мен негізділігін тексеруге бағытталған сотқа дейінгі іс жүргізу шеңберіндегі сот қызметі». 11. Халықаралық стандарттарды ескере отырып жүргізілген және Конституцияға түзетулер енгізуде және «Прокуратура туралы» Конституциялық заңның қабылдануында көрсетілген прокуратура реформасы, әрине, прокуратураның функционалдық тәуелсіздігін күшейтті. Бұл сот процестерінің әділдігін қамтамасыз етуге және сот төрелігіне қол жеткізуге кепілдік беруге негіз болды. Прокуратура Қазақстан Конституциясының жеке бөліміне бөлінбегенімен, VII «Соттар және сот төрелігі. Прокуратура. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл» бөлімінің атауында айқындап көрсетілуі прокуратураның конституциялық мәртебесі мен заңдылықты қамтамасыз ету тетігіндегі рөлін айтарлықтай күшейтеді. Алынған нәтижелердің жаңалығы мен маңыздылығын негіздеу: Қылмыстық істер бойынша іс жүргізу кезінде прокурордың қызметін жетілдіру мәселелері бойынша арнайы әдебиеттер мен ғылыми жарияланымдардың жеткілікті көлеміне қарамастан, диссертациялық зерттеу форматында осы уақытқа дейін толық көлемде ашылмағанын атап өткен жөн. Яғни, егер бұл мәселелер бұрын прокурорлық қадағалаудың функционалды принциптерін іргелі критерий ретінде зерттеу арқылы дәстүрлі түрде зерттелген болса, енді автор прокурордың мәртебесі мен өкілеттіктеріне назар аударуды ұсынады. Осы тұрғыдан алғанда, қылмыстық іс бойынша іс жүргізу кезінде заңдылықты қамтамасыз ету проблемаларының жаңа қырлары ашылады. Ғылымның даму бағыттарына немесе мемлекеттік бағдарламаларға сәйкестігі: Диссертациялық жұмыс қылмыстық процесс ғылымын, прокурорлық қызметті дамытуға сәйкес келеді. Зерттеу Қазақстанның қылмыстық сот төрелігі, адам құқықтарын қорғау және прокурорлық қадағалауды жетілдіру саласындағы ғылымы және мемлекеттік саясатын дамытудың негізгі стратегиялық бағыттарына сай жүргізілген. Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі ұлттық даму жоспары; Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі құқықтық саясат тұжырымдамасы; 2023 жылғы 8 желтоқсандағы адам құқықтары мен Заң Үстемдігі саласындағы іс-қимыл жоспары сынды мемлекеттік бағдарламаларға сәйкес жазылған. Докторанттың әрбір жарияланымды дайындауға қосқан үлесінің сипаттамасы: Докторант мәселе мен әдіснаманы анықтаудан бастап тұжырымдарды қалыптастыруға және оларды жариялауға дейін ғылыми жұмыстың толық циклін жүзеге асырды. Бұл оның «Arrest as a Form of Punishment: Criminal Law and Criminal Executive Aspects Prosecutor Supervision» тақырыбында International Journal of Innovation, Creativity and Change (www.ijicc.net Volume 7, Issue 12, 2019) және «Addressing Human Rights Violations in the Criminal Justice System of Kazakhstan: The Role of the Prosecutor's Office and a Call for Legislative Reforms» тақырыбында Access to Justice in Eastern Europe (2024, 7(3), 63-90 б. (doi.org/10.33327/AJEE-18-7.3-a000323) Scopus базасына кіретін журналдарда жарияланған екі ғылыми мақаланы; 1) «Современное состояние, процессуальный статус и перспективы развития прокуратуры Казахстана»: Наука и жизнь Казахстана. Халықаралық ғылыми журналы, № 1 (75), 2019, 147-152 б.; 2) «Қазақстан Республикасының қылмыстық процестік кодексі және прокуратура органдары қызметтерінің құқықтық негіздерің ерекшеліктері»: Наука и жизнь Казахстана. Халықаралық ғылыми журналы, № 1/2, 2020, 100-103 б.; 3) «Правосудие и прокурорский надзор в Казахстане в составе Российской империи во второй половине XIX века»: Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының хабаршысы. Ғылыми-құқықтық журналы №1 (59), 2020 сынды үш ғылыми мақаланы зерттеудегі жетекші рөлін растайды. Сондай-ақ, SCIENTIFIC HORIZON IN THE CONTEXT OF SOCIAL CRISES: Proceedings of the 3rd International Scientific and Practical Conference, TOKYO, JAPAN 16-18.04.2020 халықаралық ғылыми конференция жинағында «Направления и практика деятельности органов прокуратуры по противодействию с терроризмом» ғылыми мақаласы, «Вклад Н.А. Назарбаева в глобальную безопасность», г. Астана, 2018 ғылыми-практикалық конференция материалдарында «Правовая регламентация международного сотрудничества в борьбе с преступностью» мақаласы жарияланып, «Қазақстан Республикасындағы құқық қорғау органдары және сот жүйесіндегі прокуратураның рөлі» оқу құралы жарық көрді.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://www.youtube.com/watch?v=Iw18JU1Hy8k
