Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Төлеков Досжан Алтайұлы «8D05323 – Техникалық физика» білім беру бағдарламасы бойынша «LiRbSO4 және Li2SO4 кристалдарындағы люминесценция және электронды-кемтікті қармау орталықтары» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Техникалық физика кафедрасы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - орыс тілінде
Ресми рецензенттер:
Селиверстова Евгения Владимировна – философия докторы (PhD), Е.А. Букетов атындағы Қарағанды университетінің Физика және нанотехнология кафедрасының доценті, (Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы);
Асылбаев Руслан Намысович – философия докторы (PhD), Павлодар мемлекеттік педагогикалық университеті Жаратылыстану жоғары мектебінің доценті, (Павлодар қ., Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Баймуханов Зейн Кайрбекович – ф.-м.ғ.к., Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ «Техникалық физика» кафедрасының доценті, (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Тұрлыбекұлы Аманжол – философия докторы (PhD), Қауымдастырылған профессор, «National Laboratory Astana» ЖМ аға ғылыми қызметкері, Назарбаев Университеті, (Астана қаласы, Қазақстан Республикасы);
Ногай Артур Адольфович – философия докторы (PhD), С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің «Электрмен жабдықтау» кафедрасының аға оқытушысы, (Астана қаласы, Қазақстан Республикасы).
Ғылыми кеңесшілері:
Нурахметов Турлыбек Нурахметович – ф.-м.ғ.д., Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ Техникалық физика кафедрасының профессоры, (Астана қ., Қазақстан Республикасы);
Бахтизин Рауф Загидович – ф.-м.ғ.д., Электроника және наноқұрылымдар физикасы кафедрасының профессоры, Физика-техникалық институты, Уфа ғылым және технологиялар университеті, (Уфа қ., Ресей Федерациясы).
Қорғау 2025 жылғы 23 мамыр, сағат 14:00-де Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D05323 – Техникалық физика» білім беру бағдарламасы бойынша «8D053 – Физикалық және химиялық ғылымдар» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі аралас форматта (оффлайн және онлайн) өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: clck.ru/3LT69M
Мекен-жайы: Астана қаласы, Қажымұқан көшесі, 13, №3 оқу ғимараты № 310 аудитория
Аңдатпа (қаз.): Бұл диссертацияның өзектілігі кристалдық торда біркелкі орналаспаған саңылаулары бар электрондардың рекомбинациясы кезінде пайда болатын меншікті рекомбинациялық сәулеленудің табиғатын зерттеу және таза матрицада немесе арнайы енгізілген қоспалардың жанында локализацияланған электрондар мен кемтіктерді қармау орталықтарын құру механизмдерін зерттеу болып табылады. Сілтілі және сілтілі жер металдарының сульфаттары дозиметрлер мен детекторларда қолданылады. Сульфаттарды дозиметрлер ретінде қолданудың негізгі мәселесі жинақталған матрица энергиясын эмитенттерге немесе қоспаларға беру болып табылады. Электронды шығаратын күй меншікті электронды саңылауларды ұстау орталықтарының қоспалармен берілген матрицадағы қоспалар электронды саңылауларды ұстау орталықтарымен әрекеттесуінен қалыптасады. Бұл процестер энергияны беру тиімділігіне тікелей әсер етеді және дозиметрия үшін функционалды материалдар ретінде сульфаттардың қасиеттерін анықтайды. Біріктірілген электрон шығаратын күйдің қалыптасуы көп жағдайда меншікті және қоспаларды ұстау орталықтарының қалыптасу механизміне байланысты. Аралас және литий катиондары бар сульфаттарда электрондар мен саңылауларды ұстау орталықтарының пайда болуының өзіндік ерекшеліктері бар. Литий катиондары бар сульфаттарда ультракүлгін спектрлік аймақта кең спектрлік диапазондарда меншікті электронды-тесік жұптары құрылды. Бұл жұмыста ішкі рекомбинациялық люминесценцияның табиғаты және аралас және литий катиондары бар сульфаттарда, сондай-ақ сілтілі жер металдар сульфаттарында біріктірілген электрон шығаратын күйлерді құру механизмдері талқыланады. Диссертациялық жұмыстың мақсаты. Li2SO4, LiRbSO4 таза кристалдарында және K3Y(SO4)3-Eu, LiY(SO4)2-Eu, LiRbSO4-Eu, BaSO4-Dy активтендірілген люминофорларында меншікті және қоспалық рекомбинациялық сәуле шығару процестерінің, сондай-ақ біріктірілген электрон-сәулелену күйлерінің генерация және қозу спектрлерін зерттеу және энергияның матрицадан сәулелендіргіштерге берілу механизмін анықтау. Зерттеу мәселелері: Li2SO4 және LiRbSO4 кристалдарының 3,0–3,1 эВ, 3,7–3,8 эВ және 5,5–5,7 эВ энергияларында пайда болатын мен қозатын меншікті және рекомбинациялық сәулелену спектрлерін 4–12 эВ кең спектралды аймақта, 15–300 К температурада өлшеу. K3Y(SO4)3-Eu және LiY(SO4)2-Eu люминофорларындағы меншікті және қоспалық сәулеленулерді 5,9–6,2 эВ фотондарымен 77 К және 300 К температурада қоздыру арқылы зерттеу. LiRbSO4-Eu, LiY(SO4)2-Eu және K3Y(SO4)3-Eu люминофорларындағы 2,9 эВ және 3,1 эВ энергиялы жаңа рекомбинациялық сәулеленудің қозу спектрлерін 77 К және 300 К температурада зерттеу. LiRbSO4-Eu және K3Y(SO4)3-Eu люминофорларындағы Eu^(3+) қоспасының қозу спектрлерін, 77 К температурада, енгізілген тұзақтау орталықтарымен бірге өлшеу. BaSO4-Dy, K3Y(SO4)3-Eu және LiY(SO4)2-Eu люминофорларында Eu^(3+) және Dy^(3+) қоспаларының қалпына келтірілген сәулеленулерінің, сондай-ақ Eu^(3+) және Dy^(3+) электрондық орталықтарының иондалуынан кейінгі 100–450 К температура аралығындағы біріктірілген электрон-сәулелену күйінің қарқындылығының температураға тәуелділігін зерттеу. Зерттеу әдістері. Объектілерді зерттеу оптикалық және термоактивациялық спектроскопия әдістерімен 15-300 К кезінде 4 эВ-ден 12 эВ-ге дейінгі энергиясы бар фотондармен қоздыра отырып жүргізілді. Объектілердің кристалдық құрылымы энергодисперсиялық рентгенқұрылымдық анализаторда және көпфункционалды рентгендік дифрактометрде зерттелді.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://www.youtube.com/watch?v=s60N-bhw8p0
