Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Бегимова Әсел Жеңісбекқызы «8D05323 – Техникалық физика» білім беру бағдарламасы бойынша «Дифракциялық сәулелену (Смит-Парселл когерентті сәулеленуі) әсерінің толқындық аналогтары және оларды миллиметрлік және субмиллиметрлік толқындар техникасында практикалық қолдану үшін физикалық негіздерін сындарлы талдау» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Техникалық физика кафедрасы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - орыс тілінде
Ресми рецензенттер:
Калытка Валерий Александрович – физика-математика ғылымдарының кандидаты, философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессор, «Энергетикалық жүйелер» кафедрасының профессоры м.а., "Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті" КеАҚ, (Қарағанды қ-сы, Қазақстан Республикасы);
Дунаев Павел Александрович – философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессор, «С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университет» КеАҚ, «Радиотехника, электроника және телекоммуникациялар» кафедрасының меңгерушісі, (Астана қ-сы, Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Алексеева Людмила Алексеевна – физика-математика ғылымдар докторы, профессор, ҚР ҒЖБМ ҒК Математика және математикалық модельдеу институтының бас ғылыми қызметкері, (Алматы қ-сы, Қазақстан Республикасы);
Карибаев Бейбит Абдирбекович – философия докторы (PhD), Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, физика-техникалық факультет, «Электроника және астрофизика» кафедрасы, (Алматы қ-сы, Қазақстан Республикасы);
Жетписбаева Айнур Турсынкановна – философия докторы (PhD), Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, «Радиотехника, электроника және телекомміникациялар» кафедрасының доценті, (Астана қ-сы, Қазақстан Республикасы).
Ғылыми кеңесшілері:
Бурамбаева Нурсауле Аманжоловна – техника ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, «Радиотехника, электроника және теллекоммуникациялар» кафедрасының доценті, (Астана қ-сы, Қазақстан Республикасы);
Пазынин Вадим Леонидович – физика - математика ғылымдар докторы, А.Я.Усиков атындағы математикалық физика зертханасының меңгерушісі, (Харьков қ-сы, Украина).
Қорғау 2025 жылғы 4 маусым, сағат 14:00-де Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D05323 – Техникалық физика» білім беру бағдарламасы бойынша «8D053 – Физикалық және химиялық ғылымдар» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі аралас форматта (оффлайн және онлайн) өткізіледі деп жоспарлануда.
Сілтемесі: https://clck.ru/3LirNA
Мекен-жайы: Астана қ., Қ. Мұнайтпасов көшесі, 13, Л.Н. Гумилев ат. ЕҰУ № 3 оқу ғимараты.
Аңдатпа (қаз.): Бұл диссертацияның мақсаты беткі толқындардың көлемді толқындарға айналу әсерінің физикалық заңдылықтарын зерттеу болды (Смит-Парселл эффектінің толқындық аналогы) және осындай әсерді жүзеге асыратын және ерекше физикалық сипаттамалары бар құрылғылардың прототиптерін модельдеу. Диссертациялық жұмыстың мақсатына жету үшін келесі міндеттер қойылды және шешілді: 1. бірегей кеңістіктік-жиілік және жиілік-энергетикалық сипаттамалары бар және практикалық қолданбаларда қолданудың айқын перспективалары бар дифракционды сәулелені антеннасының (ДСА) модельдерінің сериясын синтездеу; 2. резонатордың өзіндік тербеліс спектрін жұқарту үшін Смит-Парселл эффектінің аналогын қолданатын ашық квазиоптикалық резонатордың үлгі прототипін синтездеу; 3. ашық резонатордың жақын тербеліс өрісінде айнымалы өткізгіштігі бар шағылыстырушы дифракциялық тор түріндегі бөлінген активті қосқыш арқылы тудыратын өтпелі процестердің физикасын сандық модельде зерттеу. Қорғауға шығарылатын қағидаттар. 1 Н-поляризацияланған өріс үшін дифракциялық сәулелену антеннасы Ka диапазонында (23,4-тен 37,4 ГГц-ке дейін) 4,5 градустан кем жіңішке бағыт диаграммасының негізгі жапырағын қалыптастыра алады, пайдалы әрекет коэффициенті 90%-дан жоғары. 2 Ашық квазиоптикалық резонатордың конструкциясына жалпақ металл айна енгізу жұмыс жиілік жолағында (21,471-ден 41,988 ГГц-ке дейін) меншікті толқындардың тиімді іріктелуіне әкеледі және сапалылығының мәні104-ке және одан жоғары деңгейге дейін арттыруға ықпал етеді. 3 24-28,5 ГГц жиілік диапазонында дифракциялық сәулелену антеннасының ойықтарын диэлектрикпен толтыру бағыт диаграммасының негізгі басым жапырағының жоғары сәулелену сапалылығын (95%-дан жоғары) алуға мүмкіндік береді. 4 Антеннаның конструкциясында жалпақ радиалды диэлектрлік толқын өткізгіштің дифракциялық сәулеленуін ашық тарату желісі ретінде пайдалану бағыты симметрия осіне 3 градустан аз, кіші бұрыштарда қалыптасуы мүмкін тар негізгі жапырақшасы бар шұңқыр тәрізді бағыт диаграммасын алуға мүмкіндік береді. 5 Электромагниттік импульстардың белсенді компрессор схемасында ұзартылған белсенді элемент ретінде шағылыстырушы дифракциялық торды қолдану қысу коэффициентінің 38,5-ке дейін жоғары болуын қамтамасыз етеді. Бұл зерттеудің ғылыми жаңалығы келесідей: - Алғаш рет 23,4-37,4 ГГц жиілік диапазонында (Ka диапазон) Н-поляризацияланған өрістің дифракциялық сәулеленуіне арналған тар бағытталған сызықтық антеннаның жаңа дизайны ұсынылды. Антеннаның тиімділігі 95% - дан асады. - Алғаш рет квази-оптикалық резонатордың дизайнында дифракциялық сәулелену антеннасы мен жалпақ айнаны біріктіру схемасы ұсынылды. 21,471-ден 41,988 ГГц-ке дейінгі жұмыс диапазонындағы квази-оптикалық резонаторда 104-тен асатын бір жоғары тербеліс бар. Резонатордың бойлық өлшемі жұмыс тербелісінің толқын ұзындығынан 50 еседен асады. – 21-28 ГГц диапазонындағы (K және Ka диапазондары) қосымшалар үшін металл-диэлектрлік шағылыстырғыш торы бар жаңа физикалық (зертханалық) ДСА прототипі ұсынылды. - Алғаш рет ашық тарату желісі ретінде жалпақ радиалды диэлектрлік толқын өткізгішті және концентрлі ойықтары бар осимметриялық дифракциялық торды қолданатын дифракциялық сәулелену антеннасының моделі жасалды. Антеннада тар (6 градустан аз) негізгі жапырақшасы бар шұңқыр тәрізді бағыт диаграммасы бар, оның бағыты симметрия осіне қарай Кіші (3 градустан аз) бұрыштарда қалыптасуы мүмкін. - Рефлекторлы дифракциялық тор түрінде бір ұзартылған белсенді элементі бар электромагниттік импульстардың белсенді компрессорының жаңа схемасы жасалды. Компрессорды сақтау режимінен энергияны қалпына келтіру режиміне ауыстырудың мұндай схемасының өнімділігі көрсетілген. Сәулелену режиміндегі бағыт диаграммасының негізгі жапырақшасының ені шамамен 12 градус болды, ал импульстің қысылу коэффициентінің мәні шамамен 38,5 құрайды.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://www.youtube.com/watch?v=kCAgAmc0dgk
