Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Жантлесова Жибек Бейсембаевна «8D07361 – Құрылыс материалдарын, бұйымдарын және конструкцияларын өндіру» білім беру бағдарламасы бойынша «Терең цементтеу әдісімен топырақты тұрақтандыру технологиясы үшін модификацияланған қоспаның құрамын әзірлеу» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс технологиясы кафедрасы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - орыс тілінде
Ресми рецензенттер:
Талал Аввад – PhD, император Александр І Санкт-Петербург мемлекеттік қатынас жолдары университетінің профессоры (Санкт-Петербург қ., Ресей).
Jeong Ku Khang – PhD, Инчеон ұлттық университетінің профессоры (Инчеон қ., Корея Республикасы)
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Анискин Алексей – т.ғ.к., Солтүстік университетінің «Құрылыс» кафедрасының қауымдастырылған профессоры (Вараждин қ., Хорватия).
Токанов Данияр Токанович – т.ғ.к, қауымдастырылған профессор, Сәулет-құрылыс факультетінің деканы, Ә. Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті (Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы).
Молдамуратов Жанғазы Нұржанұлы – PhD, қауымдастырылған профессор, «Тараз Аркон» ЖШС инженер-конструкторы (Тараз қ., Қазақстан Республикасы).
Ғылыми кеңесшілері:
Лукпанов Рауан Ермағамбетович – PhD, қауымдастырылған профессор, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті «Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс технологиясы» кафедрасының профессор-зерттеушісі (Астана қ., Қазақстан Республикасы).
Gintaris Kaklauskas – PhD, Гедиминас атындағы Вильнюс техниқалық университеті «Темірбетон конструкциялары және геотехника» кафедрасының профессоры (Вильнюс қ., Литва)
Қорғау 2026 жылғы 29 қаңтар, сағат 11:00 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D07361 – Құрылыс материалдарын, бұйымдарын және конструкцияларын өндіру» білім беру бағдарламасы бойынша «8D073 – Сәулет және құрылыс» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңестің отырысын өткізу офлайн және онлайн Microsoft Teams платформасында өтеді.
Сілтемесі: https://inlnk.ru/68gELP
Мекен-жайы: Астана қ., Қ. Сатпаев көшесі, 2, Оқу-әкімшілік корпусы, №302 аудиториясы.
Аңдатпа (қаз.): АҢДАТПА Жантлесова Жібек Бейсембайқызының «Терең цементтеу әдісімен топырақты тұрақтандыру технологиясы үшін модификацияланған қоспаның құрамын әзірлеу» тақырыбында, 8D07361 – «Құрылыс материалдары, бұйымдар және конструкциялар өндірісі» білім беру бағдарламасы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін ұсынылған. Зерттеудің мақсаты: Күрделі гидрогеологиялық жағдайларда топырақты нығайту тиімділігін арттыру мақсатында терең цементация технологиясы үшін парафин компоненті негізіндегі модификацияланған қоспаның құрамын әзірлеу және оны эксперименттік бағалау. Әзірленіп жатқан қоспа цементтелген топырақтың физикалық-механикалық сипаттамаларын жақсартып, ылғал мен агрессивті ортаға төзімділікті қамтамасыз етуі тиіс. Зерттеу міндеттері: 1. Топырақты тұрақтандыру технологиясында қолданылатын заманауи химиялық және минералды қоспаларды талдап, олардың тиімділігін бағалау және байланыстырушы материалдарды модификациялау бойынша перспективалы бағыттарды анықтау. 2. Цементті топырақтарды өндіруде қолданылатын шикізаттың (цементтер, әртүрлі типтегі топырақтар, екінші реттік минералды ресурстар) сипаттамаларын зерттеп, олардың жарамдылығын және арматураланған массивтің соңғы қасиеттеріне әсерін анықтау. 3. Жаңа күрделі модификацияланған қоспаны (MA) алу құрамы мен әдісін әзірлеу және оны цемент-топырақ қоспасындағы оңтайлы дозасын анықтау. 4. MA-ның цементті қамыр мен цемент-топырақ қоспасының технологиялық қасиеттеріне, соның ішінде су ұстау қабілетіне, қатаю және беріктік сипаттамаларына әсерін зерттеу. 5. MA-ның беріктікке және су өткізгіштікке әсерін бағалау. 6. Математикалық жоспарлау әдістерін қолдана отырып, беріктік пен экономикалық тиімділік көрсеткіштерін ескере отырып, модификацияланған қоспаның құрамын оңтайландыру. 7. Зерттеу нәтижелерін пилоттық өнеркәсіптік енгізуді жүзеге асыру, соның ішінде нақты терең цементтеу алаңында MD қолдану және технологияның тиімділігін техникалық-экономикалық бағалау. Зерттеу әдістері: Диссертацияның методологиялық негізі цемент жүйесінің қатаю теориясының, дисперстік орта механикасының, сондай-ақ құрылыс ерітінділері технологиясы мен топырақты тұрақтандыру қоспаларының ғылыми принциптеріне негізделген. Диссертацияда келесі зерттеу әдістері қолданылды: 1. Цемент жүйелерін модификациялау және топырақты тұрақтандыру технологиялары бойынша әдебиет пен патент дереккөздерін теориялық талдау. 2. Әртүрлі MD мөлшері бар цементті қамыр мен цемент-топырақ қоспаларының реологиялық, физика-химиялық және механикалық қасиеттерін анықтауға арналған эксперименттік зерттеулер. 3. Цемент тасы мен армирленген топырақтың морфологиясы мен фазалық құрамын зерттеу үшін рентгендік фазалық талдау және электронды микроскопиялық зерттеулер. 4. Физикалық және механикалық сынақтар – ГОСТ және СНиП талаптарына сәйкес: беріктікті, су сіңіруді, тоңазытуға төзімділікті, агрессивті орталарға (сульфаттық коррозия, қышқыл орта) төзімділікті анықтау. 5. Эксперименттік деректерді математикалық статистика әдістерімен өңдеу, бұл нәтижелердің сенімділігі мен өкілдігін қамтамасыз етті. 6. Пилоттық өнеркәсіптік қолдану – әзірленген технологияны нақты объектілерде сынау және модификацияланған армирленген массивтің тиімділігі мен беріктігін кейінгі талдау. Қорғауға ұсынылған негізгі ережелер: 1. Цемент, құм және парафиннің физикалық және химиялық зерттеулерінің нәтижелеріне сүйене отырып, терең цементтеу кезінде цемент-топырақ құрылымына әсер ететін шикізаттың гранулометриялық құрамы мен белсенділігін ескере отырып, оларды алдын ала іріктеу қажеттігі негізделді. 2. Органикалық және минералды компоненттерді қамтитын күрделі модификацияланған қоспаның жаңа құрамы әзірленіп, Қазақстандағы инженерлік-геологиялық жағдайларға бейімделді, бұл арматураланған массивтің беріктігін, суға төзімділігін және беріктелуін арттыруды қамтамасыз етеді. 3. Қоспаның гидратациялық үдерістерге және цемент матрицасының түзілуіне әсері тәжірибелік зерттеулер арқылы анықталып, бұл пористікті төмендетіп, тығыз цемент-топырақ құрылымын қалыптастыруға ықпал етеді. 4. Цемент-топырақ жүйесінің эксплуатациялық сипаттамалары жақсарғаны анықталды: беріктік 10–12%-ға, су сіңіру 25%-ға азайды. 5. Модификацияланған қоспа концентрациясы, су-цемент қатынасы мен беріктік сипаттамалары арасындағы байланысты талдау негізінде цементті топырақтың оңтайлы құрамын анықтау әдісі әзірленді, бұл қажетті технологиялық қасиеттерге қол жеткізу үшін араластыру параметрлерін рационалды түрде таңдауға мүмкіндік береді. Зертханалық модельдік сынау әдісі әзірленіп, сынақтан өткізілді; оған модельдік топырақ ортасында инъекциялық ерітіндінің таралуын сандық талдау және үстелдік сынау кіреді, бұл алғаш рет қоспаның реологиялық қасиеттері мен таралу қабілетін нақты жағдайларға жақын шарттарда сандық тұрғыдан бағалауға мүмкіндік берді. 6. Техникалық және экономикалық тиімділігі терең цементтеу технологиясында әзірленген модификацияланған қоспаны қолданудың физикалық-механикалық сипаттамаларын жақсартуды, цемент пен су тұтынуын азайтуды және арматураланған массивтің беріктігін арттыруды қамтамасыз ететіні расталды. Зерттеу нәтижелерінің сипаттамасы: Диссертациялық зерттеу барысында алынған ғылыми деректердің сенімділігі бірқатар объективті факторлармен қамтамасыз етіледі: 1. Заманауи өлшеу аспаптары қолданылып, зертханалық және далалық тәжірибелер жүргізілді, бұл күрделі қоспамен модификацияланған цементті топырақтардың физикалық және механикалық сипаттамаларын жоғары дәлдікпен анықтауға мүмкіндік береді. 2. Зерттеудің барлық кезеңдерінде стандартты әдістер мен нормативтік құжаттар (GOST, SNiP, ST RK және т.б.) қолданылуы алынған нәтижелердің сенімділігін, қайталанымдылығын және салыстырмалылығын қамтамасыз етеді. 3. Эксперименттік деректерді бірнеше кезеңде өңдеу, оның ішінде статистикалық талдау, сенімділік аралықтарын құру, факторлардың маңыздылығын бағалау, сондай-ақ ғылыми әдебиеттегі ұқсас зерттеулердің нәтижелерімен салыстыру. 4. Зерттеудің математикалық жоспарлауын және цемент-топырақ қоспаларының құрамын оңтайландыруды Statistica, Excel және басқа аналитикалық платформалар арқылы жүзеге асыру, бұл қорытындылардың ғылыми негізділігін күшейтеді. 5. Әзірленген қоспаның және оны құрылыс алаңындағы сумен қаныққан топырақты пилоттық өнеркәсіптік цементациялау кезінде қолдану технологиясының тиімділігін практикалық түрде тексеру, нығайтылған массивтің тұрақтылығын және MD қолданудың экономикалық тиімділігін растау. Ғылыми жаңалық пен маңыздылықтың негіздемесі: 1. Қазақстанда алғаш рет жергілікті цементтер мен лесс типті топырақтардың химиялық және минералогиялық сипаттамаларын ескере отырып, терең цементтеу технологиясы үшін модификацияланған қоспаның кешенді құрамы әзірленді. Қоспа парафин мен қышқыл компоненттері бар органо-минералды жүйеге негізделген, ылғалды және агрессивті ортамен жанасқанда құрылымдық тұрақтылықты қамтамасыз етеді. 2. Модификацияланған цемент жүйелерінің құрамын таңдаудың ғылыми негізделген әдісі ұсынылды, ол көпдеңгейлі рәсімді қамтиды: шикізатты зертханалық сынау, мобильділікті сандық бағалау және экспериментті математикалық жоспарлау нәтижелеріне сүйене отырып параметрлерді оңтайландыру. Бұл әдіс қоспа құрамын нақты инженерлік және геологиялық жағдайларға бейімдеуге мүмкіндік береді. 3. Цемент ерітіндісінің ағымын сандық талдау әдісі әзірленіп, енгізілді: фотосуретке түсіру және кейінгі кескінді графикалық редакторда өңдеу негізінде ағын ауданын жоғары дәлдікпен есептеу. Бұл мобильділікті бағалаудың сенімділігі мен ерітіндінің реологиялық сипаттамаларын анықтауда деректердің қайталану мүмкіндігін айтарлықтай жақсартты. 4. Өзгертілген цементті топырақтың құрылымын қалыптастыру механизмі тәжірибелік түрде дәлелденді. Бұл құрылым цемент бөлшектерінің шекараларында гидрофобтық микрофильмдердің түзілуімен байланысты, ол капиллярлық пориттілікті азайтады, су бөлінуін төмендетеді және сығылу беріктігін арттырады. 5. Алғаш рет қысым мен ағынды бақылау арқылы құмдық модель ортасына ерітінді енгізу арқылы зертханалық және модельдік сынақтар салыстырылды. Алынған деректер қоспа концентрациясының ағындылыққа, қуыстардың біркелкі толтырылуына және топырақ массасында монолит түзілуіне әсер ету үлгілерін анықтауға мүмкіндік берді. 6. Терең цементтеу технологиясында модификацияланған қоспаны қолданудың техникалық және экономикалық тиімділігін бағалайтын эксперименттік және есептеу моделі әзірленді. Жаңа құрамды қолдану цемент тұтынуын 12–15%-ға, су тұтынуын 10%-ға азайтатыны, арматураланған массивтің беріктігін арттыратыны және құрылыс жұмыстарының жалпы құнын төмендететіні көрсетілді. 7. Армирленген топырақтардың беріктігі мен эксплуатациялық сенімділігін бағалаудың жан-жақты әдістемесі беріктік, су сіңіру, тоңазытуға төзімділік және коррозияға төзімділік критерийлері негізінде әзірленіп, сынақтан өткізілді. Әдістеме цемент-топырақ элементтерінің агрессивті және ылғалды жағдайларда қызмет ету мерзімін болжауға мүмкіндік береді және Қазақстандағы құрылыс ұйымдарында практикалық қолдануға ұсынылады. Ғылымды дамыту басымдықтарына сәйкестік: Бұл зерттеу Қырғызстан Республикасының Ғылым және жоғары білім комитетінің бағдарламалық мақсатты қаржыландыру схемасы аясында (грант № BR21882278 «Қырғызстан Республикасының құрылыс және жол құрылысы саласында аккредиттелген қызметтердің толық циклін ұсынатын құрылыс және техникалық инженерлік орталықты құру») қаржыландырылады. Әр мақалаға ізденушінің қосқан үлесінің сипаттамасы: Ізденуші беруші әрбір басылымды дайындауға елеулі үлес қосты. Диссертацияның нәтижелері отандық және халықаралық рецензияланған журналдарда жарияланды, атап айтқанда: 1. Lukpanov, R., Zhantlessova, Z., Dyussembinov, D., Zhumagulova, A., & Jexembayeva, A. (2025). Modified Additive for Soil Stabilization by Deep Cementation. Buildings, 15(19), 3607. https://doi.org/10.3390/buildings15193607 2. Lukpanov, R., Dyussembinov, D., Altynbekova, A., Zhantlessova, Z., & Smoljaninov, A. (2022). Study of the pore structure of foam concrete using a two-stage foaming method. Technobius, 3(4), 0047. https://doi.org/10.54355/tbus/3.4.2023.0047 3. Lukpanov, R., Dyussembinov, D., Zhantlessova, Z., Altynbekova, A., & Smoljaninov, A. (2023). Approximative approach to optimize concrete foaming concentration in two stage foaming. Technobius, 3(3), 0041. https://doi.org/10.54355/tbus/3.3.2023.0041 4. Zhantlessova, Z., Lukpanov, R., Dyussembinov, D., Yenkebayev, S., Tsygulyov, D., & Karacasu, M. (2025). Effect of paraffine wax on the mobility of injection cement mortars. Technobius, 5(2), 0080. https://doi.org/10.54355/tbus/5.2.2025.0080 5. Zhantlessova, Zh. B., Lukpanov, R. E., Altynbekova, A. D., Tsigulev, D. V., & Jeksembayeva, A. E. (2025). Evaluation of the Effect of a Modified Additive on the Physico-Mechanical Properties of Injection Grouts. Bulletin of the L.N. Gumilyov Eurasian National University. Technical Science and Technology Series, 152(3), 247–256. https://doi.org/10.32523/2616-7263-2025-152-3-247-256 6. Mukhambetkaliyev, K., Zhibek Zhantlessova (2025). THE INFLUENCE OF A MODIFIED ADDITIVE BASED ON A PARAFFIN COMPONENT ON THE WORKABILITY AND SETTING TIME OF AN INJECTION GROUT FOR THE DEEP SOIL CEMENTATION METHOD. International Journal of GEOMATE, 29(132). https://doi.org/10.21660/2025.132.4876 7. Zhantlessova, Zh., Lukpanov, R., Dyussembinov, D., Yenkebayev, S., Tsygulyov, D., & Kaklauskas, G. (2025). ASSESSMENT OF THE INFLUENCE OF A MODIFIED ADDITIVE ON THE STRENGTH CHARACTERISTICS OF INJECTION GROUTS IN THE DEEP CEMENTATION METHOD. Mechanics and Technologies, 2, 327–335. https://doi.org/10.55956/hjal8562
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://www.youtube.com/watch?v=zlZOTwEdqAw
