Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Иманов Алишер Жанзакович «8D07329 – Құрылыс» білім беру бағдарламасы бойынша «Тығыз қала құрылысы жағдайларда шу мен дірілді мониторингілеуге арналған өлшеу кешенін әзірлеу» тақырыбында диссертациясы қорғалады.
Диссертация Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Құрылыс кафедрасы» кафедрасында орындалды.
Қорғау тілі - орыс тілінде
Ресми рецензенттер:
Монтаев Сарсенбек Алиакбарович – т.ғ.д., профессор, ҚР ҰИА корреспондент мүшесі, «Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті» КеАҚ Индустриалды-технологиялық институт директоры (Орал қ., Қазақстан Республикасы).
Нугужинов Жмагул Смагулович – т.ғ.д., профессор, ҚР ҰИА академигі, Қазақстандық Қайта құру және дамыту көпсалалы ғылыми-зерттеу, сараптамалық және жобалау-іздестіру институты (КазМИРР) директоры (Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы).
Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:
Ватин Николай Иванович – т.ғ.д., профессор, Ұлы Петр атындағы Санкт-Петербург политехникалық университетінің «Азаматтық құрылыстағы цифрлық инжиниринг» ғылыми-технологиялық кешенінің директоры (Санкт-Петербург қ., Ресей Федерациясы).
Молдамуратов Жангазы Нуржанович – PhD, қауымдастырылған профессор, Халықаралық білім корпорациясы (KazGASA) Ғылым және инновациялар жөніндегі проректор (Алматы қ., Қазақстан Республикасы).
Жаңабай Нұрлан Жаңабайұлы – т.ғ.к., қауымдастырылған профессор, М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті «Жаратылыстану ғылымдары» ғылыми-зерттеу институтының директоры (Шымкент қ., Қазақстан Республикасы).
Ғылыми кеңесшілері:
Утепов Елбек Бахитович – PhD, профессор, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті «Құрылыс» кафедрасының оқытушы-зерттеушісі (Астана қ., Қазақстан Республикасы).
Анискин Алексей – т.ғ.к., Солтүстік университеті «Құрылыс» кафедрасының қауымдастырылған профессоры (Вараждин қ., Хорватия Республикасы).
Қорғау 2026 жылғы 29 мамыр, сағат 14:00 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D07329 – Құрылыс» білім беру бағдарламасы бойынша «8D073 – Сәулет және құрылыс» кадрларды даярлау бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес отырысы офлайн және онлайн форматта өткізіледі.
Сілтемесі: https://surl.lu/tbrtcq
Мекен-жайы: Астана қ., Сәтпаев көш., 2, № 302 аудиториясы.
Аңдатпа (қаз.): Диссертациялық зерттеудің мақсаты: Әсер ету көздерін кеңістіктік-уақыттық түсіндіруді және орналастыруды қамтамасыз ете отырып, тығыз қалалық құрылыс жағдайында шу мен дірілді үздіксіз бақылау үшін өлшеу кешенін әзірлеу және эксперименттік валидациялау. Зерттеу міндеттері: 1) Құрылыс шуы мен діріл бойынша ағымдағы жағдайды талдау; 2) Құрылыс шуы мен діріл мониторингі үшін өлшеу кешенінің жүйелік архитектурасын жобалау және оның прототипін құрастыру; 3) Діріл-акустикалық әсер ету көздерін орналастырудың математикалық модельдерін әзірлеу; 4) Құрылыс шуының таралу заңдылығын және олардың акустикалық өрістерін 3D-визуализациялауды зерттеу; 5) Өлшеу кешенінің өнімділігін бағалау үшін бақыланатын ортада және сертификатталған өлшеу құралдарына қарсы калибрлеу үшін далада сынау. Зерттеу әдістері: жұмыста өлшеу жүйелерін жүйелік жобалау және прототиптеу әдістері, соның ішінде әдебиеттерді талдау және пайдаланушы тарихын жинау негізінде талаптарды қалыптастыру, аппараттық архитектура мен телеметрияны жасау әдістері қолданылды. Математикалық модельдеу және сигналдарды өңдеу әдістері қолданылды: бағыттарды/кідірістерді бағалау, сәулелік триангуляция, Гаверсинус теңдеуімен есептелген қашықтықты өлшеу, өрістерді құру үшін кеңістіктік интерполяция. Эксперименттік бөлімге импульстік шу мен дірілді зертханалық және далалық өлшеу, сертификатталған аспаптармен сәйкестендіру және калибрлеу кірді. Негіздеу үшін статистикалық көрсеткіштер қолданылды (корреляция, стандартты ауытқу, вариация және т.б.). Қорғауға ұсынылатын негізгі ережелер (дәлелденген ғылыми гипотезалар және жаңа білім болып табылатын басқа тұжырымдар): 1. Урбанизация және тығыз қалалық құрылыс жағдайында тыныштықты бұзу бойынша жанжалдың өсуі демографиялық өзгерістерден озып тұрғаны статистикалық негізделген: Қазақстан халқының 18,16-дан 19,50 млн-ға дейін (+7,4%) ұлғаюы кезінде тіркелген тыныштықты бұзу саны 37707-ден 79379-ға (+110,5%) дейін өсті, бұл біржолғы бақылау өлшемдерінен құрылыс алаңдарының ішінде және жанында діріл-акустикалық фонды үздіксіз мониторингтеуге көшу қажеттілігін негіздейді. 2. Виброакустикалық әсердің басым бағыттарының бұрыштық триангуляциясы белгілі бір өріс мәндерінің өлшенген суперпозициясымен (1/d түрінің салмақтарымен, мұндағы d Гаверсинус теңдеуімен есептелетін бұрыштардың қиылысу нүктелеріне дейінгі қашықтықпен анықталады) біріктірілсе, бірнеше әсер ету көздерінің локализациясын және оның қарқындылығының кеңістіктік бағалауын қалыптастыруды қамтамасыз ететіні теориялық тұрғыдан негізделді. 3. Құрылыс алаңындағы импульстік шудың логарифмдік әлсіреуі акустикалық өрісті көрнекі түрде түсіндіруге және жоғары әсер ету аймақтарын және олардың арақашықтықпен табиғи төмендеуін анықтауға мүмкіндік беретін 3D визуализация түрінде ұсынылуы мүмкін екендігі теориялық және эксперименталды тұрғыдан расталды. 4. Көп нүктелі зондтауды, автономды телеметрияны, локализация моделін және интерактивті визуализацияны біріктіретін өлшеу кешені сертификатталған құралдарға қарсы калибрленгеннен кейін діріл-акустикалық әсердің үздіксіз кеңістіктік-уақыттық көрінісін және асып кетулерді объективті бағалау және олардың көздерін тығыз қалалық даму жағдайында анықтау үшін қайталанатын дәлелдер базасын қамтамасыз ете отырып, қолданыстағы аналогтардан асып түсетіні теориялық және эксперименттік тұрғыдан негізделген. Зерттеудің негізгі нәтижелерінің сипаттамасы: Теориялық маңыздылығы діріл-акустикалық деректерді кеңістіктік интерпретациялаудың модельдік базасын дамыту, соның ішінде бірнеше көздерді орналастыру және әсерді өлшенетін белгісіздікпен өріс ретінде көрсету. Алынған тәуелділіктер мен тәсілдер қалалық ортада діріл-акустикалық бақылау аналитикасының мүмкіндіктерін кеңейтеді. Практикалық маңыздылығы дербес деректерді беру, көздерді орналастыру және нәтижелерді интерактивті визуализациялау арқылы құрылыс алаңында үздіксіз мониторинг жүргізу үшін кешеннің прототипін жасаумен анықталады. Бұл тығыз құрылыс жағдайында шектік мөлшерден асуды бақылау және басқару шешімдерін қабылдау үшін қайталанбалы дәлелдер базасын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелердің жаңалығы мен маңыздылығын негіздеу: Диссертацияның ғылыми жаңалығы мынада: тығыз қалалық құрылыс жағдайлары үшін көп нүктелі зондтауды, автономды телеметрияны, көздерді орналастыруды және интерактивті визуализацияны біріктіретін құрылыс алаңының үздіксіз діріл-акустикалық мониторингінің интеграцияланған әдістемесі негізделген және эксперименталды түрде тексерілген. Алғаш рет Гаверсинус теңдеуі арқылы есептелген қашықтық бойынша салмақталған суперпозиция арқылы діріл-акустикалық әсерлердің басым бағыттарының сәулелік триангуляциясы бірнеше көздердің тұрақты локализациясын және осы әсердің қарқындылығын кеңістіктік бағалауды қамтамасыз ететіні көрсетілген. Импульстік шудың логарифмдік әлсіреуін үш өлшемді ұсыну мүмкіндігі расталды және шу мен дірілді өлшеудің сертификатталған құралдарына қатысты әзірленген өлшеу кешенін калибрлегеннен кейін нәтижелердің қайталанбалығы негізделген. Ғылымның даму бағыттарына немесе мемлекеттік бағдарламаларға сәйкестігі: Диссертациялық зерттеу № 217 «Ғылымды дамыту» мемлекеттік бюджеттік бағдарламасына сәйкес келеді, оның шеңберінде оны Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті қаржыландырды (№AP19674718 гранты), құрылыс саласы мен ғылымға, атап айтқанда, құрылысты бақылау жүйелерін одан әрі дамытуға елеулі үлес қосты. Ізденушінің әрбір жарияланымды дайындауға қосқан үлесінің сипаттамасы: Ізденуші әр жарияланымды дайындауға айтарлықтай үлес қосты. Диссертацияның нәтижелері отандық және халықаралық рецензияланған журналдарда, конференция материалдарында және патентте жарияланды, атап айтқанда: 1. Geospatial Visualization of Logarithmic Attenuation of Pile-Driving Noise Based on Field Measurements // Engineered Science. - 2025. - №35. - P. 1562. (CiteScore: 12.5; процентиль: 97%). 2. Modeling of noise sources localization on a construction site based on radial microphone array and highest signal direction intersections // Eurasian Physical Technical Journal. - 2024. - Vol. 21, №2(48). - P. 83-91 (CiteScore: 1.2; процентиль: 26%). 3. Review of Existing Solutions for Vibroacoustic Monitoring of Construction Sites // Bulletin of the L.N. Gumilyov Eurasian National University. Technical Science and Technology Series. - 2024. - Vol. 147, №2. - P. 61-76. (ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚК тізбесінің 2 тізімі). 4. Experimental study of sound wave propagation patterns // Technobius. - 2024. - Vol. 4, №2. - P. 0057 (ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚК тізбесінің 2 тізімі). 5. Noise Source Identification on Urban Construction Sites Using Signal Time Delay Analysis // Proceedings of the ICCEGE 2024: XVIII International Conference on Civil, Environmental and Geological Engineering (Venice: IRC, 2024. - P. 50-57). 6. Conceptual model of noise monitoring system for construction projects in cramped conditions, based on sensors and GIS // Technobius. - 2022. - Vol. 2, №3. - P. 0025. 7. Құрылыс алаңындағы шу мен дірілді бақылауға арналған телескопиялық сенсорлық құрылғы: №9149 пайдалы модельге патент; 13.03.2024 ж. жарияланған. 8. Геопортал системы виброакустического мониторинга строительных объектов: ЭЕМ-ге арналған бағдарламаcына №50105 авторлық құқық; 02.10.2024 ж. жарияланды.
Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы
Диссертациялық кеңестің шешімі
Диссертация қорғауының бейнежазбасы: https://www.youtube.com/watch?v=xRab6g7zFCY
