«8D01713 - Шетел тілі: екі шетел тілі» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Шакиева Аида Маратовна диссертациясын қорғауы

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін Шакиева Аида Маратовнаның «8D01713 – Шетел тілі: екі шетел тілі» білім беру бағдарламасы бойынша «Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастыру» тақырыбында диссертациясы қорғалады.

Диссертация Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің «Педагогикалық шет тілдері» кафедрасында орындалды.

Қорғау тілі - қазақ тілінде

Ресми рецензенттер:

Кульгильдинова Тулебике Алимжановна – педагогика ғылымдарының докторы, «Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті» АҚ профессоры (Алматы қ., Қазақстан);

Тусупбекова Мадина Жанбырбаевна – педагогика ғылымдарының кандидаты, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, шетел тілдері кафедрасының қауымдастырылған профессоры (Астана қ., Қазақстан);

Диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері:

Аитов Валерий Факильевич – педагогика ғылымдарының докторы, ЖББ ФМБББМ «М. Акмолла атындағы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық университеті» профессоры, (Уфа қ., Башқұртстан Республикасы);

Тлеужанова Гульназ Кошкимбаевна – педагогика ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, «Е.А. Букетов атындағы Қарағанды университеті» КЕАҚ «Шетел тілдер» факультетінің деканы (Қарағанды қ., Қазақстан);

Булатбаева Кулжанат Нурымжановна – педагогика ғылымдарының докторы, Ы.Алтынсарин атындағы ұлттық білім академиясының профессоры (Астана қ., Қазақстан).

Ғылыми кеңесшілері:

Жорабекова Айнур Назимбековна – PhD, қауымдастырылған профессор «Техникалық мамандықтар үшін шет тілі» кафедрасының меңгерушісі,  КЕАҚ «М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті» (Шымкент қ., Қазақстан);

Туркер Курт – PhD, Гази университетінің профессоры (Анкара қ., Түркия).

Қорғау 2024 жылғы 30 қараша, сағат 10:00 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «8D01713 – Шетел тілі: екі шетел тілі» білім беру бағдарламасы бойынша «8D017 – Тілдер және әдебиет бойынша педагогтерді даярлау» бағыты бойынша диссертациялық кеңесте өтеді. Диссертациялық кеңес мәжілісі аралас (оффлайн және онлайн) форматта өткізіледі деп жоспарлануда.

Сілтемесі: https://us06web.zoom.us/j/88501760825?pwd=vxhLxjvyOlbcbD0NHNAcTHRVoEvPcM.1

Конференция идентификаторы: 885 0176 0825

Кіру коды: 051278

Мекен-жайы: Астана қ., Қ. Сәтбаев көшесі, 2, Бас ғимарат, Мәжіліс залы, № 302 ауд.

Аңдатпа (қаз.): Зерттеудің өзектілігі. Жаһандық білім беру ортасында білімді модернизациялауда парадигманың түйінді мәселелері инновацияларға бейімделуге және уақтылы әрекет етуге қабілетті сапалы жаңа маман даярлау болып табылады. Мұндай жағдайда жоғары кәсіби білім сапасын арттыруға және оның әлемдік білім деңгейіне сәйкестігі қоғамдық қажеттіліктен туындады. Сондықтан қазіргі уақытта елімізде қарқынды жүзеге асырылып жатқан білім беруді реформалау процесі білім алушылардың кәсіби құзыреттерін іске асыруға бағытталған. COVID-19 пандемиясы кезінде локдаун республиканың жоғары оқу орындарында қашықтықтан оқытуды ұйымдастырудың нақты мүмкіндіктері мен кемшіліктерін, оның ішінде Қазақстан Республикасының мектептері мен жоғары оқу орындарында қашықтықтан оқытуға, цифрлық құралдар мен технологияларды, онлайн платформаларды, ресурстар мен қосымшаларды қолдануға дайын мұғалімдердің тапшылығын көрсетті. Көптеген оқытушылар кәсіби құзыреттіліктің болмауына байланысты сабақтарды тиісті интерактивті деңгейде өткізбеді. Осыған байланысты, жоғарыда аталған жағдай қашықтықтан оқытуды ұйымдастыруға және әдістемеге дайын, әріптестерімен, оқушылармен және ата-аналармен қарым-қатынас жасай алатын, сабақтар жүргізе алатын, онлайн форматта цифрлық құралдарды, қосымшалар мен платформаларды қолдана отырып, кері байланыс бере алатын мұғалімдерді даярлауға деген сұранысты өзекті етті. Сондай-ақ жоғары оқу орындары үшін болашақ мұғалімдердің тек офлайн режимде ғана емес, сонымен қатар онлайн форматта оқытуды жоспарлауға, әзірлеуге және өткізуге дағдылары мен дайындығын қалыптастыру маңызды. Олай болса, университет алдында жаңа міндеттер тұр, олардың мақсаты кәсіби білім алу ғана емес, сонымен қатар сыни және шығармашылық ойлауға, мәдениетті, шетел тілдерін меңгеруге, мәдениетаралық қарым-қатынасқа дайын, мәселені өз бетінше шешуге, АКТ технологияларын, цифрлық құралдар мен онлайн платформаларды қолдануға, оқу процесін офлайн және онлайн режимінде ұйымдастыруға қабілетті жоғары білікті мамандарды даярлау болып табылады. Бұл міндеттерді шешу қашықтықтан оқытуды іске асыруға дайын маман даярлау аспектісінде шет елдер білім беруінің озық тәжірибесі мен үздік практикаларын зерделеу және оларды еліміздің педагогикалық жоғары оқу орындарының білім беру процесіне енгізу қажеттілігімен байланысты. Шетелдік, ресейлік және отандық зерттеулердің аталған бағыттарынан қашықтықтан оқытуды ұйымдастыруды дамыту мәселесі зерттелініп жатқан зерттеу жұмысы екенін байқағанымыздай, нәтижесінде белгілі бір жетістіктерге қол жеткізілді. Сонымен қатар, қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы бүкіл әлемде қашықтықтан оқытуды дамытудың жинақталған тәжірибесін жинақтай алатын және басқа елдердің қателерін қайталамай, өз дамуында серпіліс жасай алатын жағдай қалыптасты. Алайда, осы бағыттың ауқымы, көп деңгейлі және салыстырмалы жаңалығы әлі зерттелмеген мәселелердің кең спектрін тудырады. Сонымен, қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ мұғалімнің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудың ерекшелігі зерттеушілердің назарынан тыс қалады, өйткені құзыреттер моделін енгізу білім беру мекемесі қызметінің негізгі нәтижесі кәсіби және күнделікті өмірдегі мәселелерді шешуге мүмкіндік беретін құзыреттер жиынтығы болуы керек деп болжайды. Осылайша, зерттеудің өзектілігі жоғары білім беру жүйесін жаңарту жағдайында педагогикалық теория мен практиканы дамыту қажеттіліктерімен және келесі қарама-қайшылықтарды шешу қажеттілігімен анықталады: - қоғамдағы шетел тілін қашықтықтан оқытуға қабілетті мұғалімге сұраныстың арттыруы мен университет түлектерінің кәсіби қызметінде ақпараттық және коммуникациялық технологияларды қолдану дағдыларының төмен деңгейі; -шетел тіліні оқытуда қашықтықтан оқытуды қолданудың қажеттілігі мен оларды тиімді қолдану шарттарының теориялық және практикалық әзірленуінің жеткіліксіздігі; - құжатталып және заңмен бекітілген білім берудің барлық деңгейлерінде ақпараттық және коммуникациялық технологияларды кеңінен қолдану қажеттілігі мен кәсіптік шетел тілді білім берудің пәндік-процестік мазмұнын жеткіліксіз ұйымдастыру арасында. Бұл қарама-қайшылықтар ЖОО-ның тұтас педагогикалық процесінде Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудың теориялық негіздері мен практикалық жолдарын негіздейтін зерттеу мәселесін анықтады. Мәселенің өзектілігі, оның теориялық және практикалық әзірленуінің жеткіліксіздігі зерттеу тақырыбын: «Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастыру» деп алуға негіз болды. Зерттеудің мақсаты: Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастыруды теориялық-әдіснамалық тұрғыда негіздеу және оның әдістемесін жасап, тәжірибеден өткізу. Зерттеудің нысаны: ЖОО-да қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімдерін кәсіби даярлау процесі. Зерттеудің пәні: ЖОО-да қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастыру әдістемесі. Зерттеудің ғылыми болжамы: егер «кәсіби құзыреттерін қашықтықтын оқыту жағдайында қалыптастыру» ұғымы нақтыланса, болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудағы қашықтықтан оқытудың мүмкіндіктері айқындалса; оның құрылымдық-мазмұндық моделі және әдістемесі дайындалып, білім беру үдерісіне енгізілсе, онда лингвистикалық, шетел тілдік коммуникативтік, психологиялық-педагогикалық, әдістемелік және цифрлық құзыреттерді қалыптастыру тиімдірек болады, өйткені бұл коммуникативтік және технологиялық тәсілдерді интеграциялау арқылы құзыреттерді қалыптастырудың тұтастығы мен жүйелілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Зерттеудің міндеттері - Болашақ шетел тілі мұғалімінің «кәсіби құзыреттерін қашықтықтан оқыту жағдайында қалыптастыру» ұғымның мәні мен құрылымын нақтылау; - Болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудағы қашықтықтан оқытудың мүмкіндіктерін айқындау; - Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделін дайындау; - Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудың әдістемесін әзірлеп, оның тиімділігін тәжірибелік-экспериментте сынақтан өткізіп, ұсыныстар беру. Зерттеу әдістері - теориялық (зерттелетін мәселе бойынша заңнамалық, нормативтік құқықтық базаны, бағдарламалық-әдістемелік материалдарды, философиялық, социологиялық, психологиялық және педагогикалық әдебиеттерді талдау және жалпылау); - эмпирикалық (салыстырмалы-салыстырмалы, жүйелі, ретроспективті талдау, педагогикалық тәжірибені жинақтау, білім беру жүйесінің ресми материалдарын, мемлекеттік баяндамаларын және бағдарламалық-әдістемелік құжаттарын зерделеу); - диагностикалық әдістер (сауалнама, сауалнама, әңгімелер, сараптамалық бағалау әдісі); - статистикалық (алынған нәтижелерді кестелер, диаграммалар, схемалар, суреттер түрінде математикалық өңдеу); - болжамдық (теориялық модельдеу, жобалау). Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық маңызы 1. Болашақ шетел тілі мұғаілімінің «кәсіби құзыреттерін қашықтықтан оқыту жағдайында қалыптастыру» ұғымның мәні мен құрылымы нақтыланды; 2. Болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудағы қашықтықтан оқытудың мүмкіндіктері айқындалды; 3. Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделі әзірленді; 4. Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудың әдістемесін әзірлеп, оның тиімділігін тәжірибелік-экспериментте сынақтан өткізіп, ұсыныстар берілді. Зерттеу жұмысының практикалық мәнділігі: 1. Болашақ шетел тілдері мұғалімдеріне арналған «Шетел тілін қашықтықтан оқытуды ұйымдастыру және әдістемесі» атты арнайы курс бағдарламасы жасалды; 2. «Modern methodology of distance education of foreign language in the learning process» атты оқу-әдістемелік құрал әзірленді; 3. ЖОО-нің оқытушыларына арналған «Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастыру негіздері» атты ғылыми-әдістемелік семинар бағдарламасы әзірленді. Зерттеу нәтижелерін жоғары оқу орындары мен педагогикалық колледждерде болашақ мұғалімдерді даярлауда, жоғары мектеп қызметкерлерінің педагог кадрларының біліктілігін арттыру және қайта даярлау практикасында, сондай-ақ 6В01703 - «Шетел тілі: екі шетел тілі педагогтерін даярлау» білім беру бағдарламасы бойынша оқытушылар мен білім алушыларға арналған оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеу кезінде пайдаланылуы мүмкін. Қорғауға ұсынылатын қағидалар 1. Болашақ шетел тілі мұғалімінің «кәсіби құзыреттерін қашықтықтын оқыту жағдайында қалыптастыру» ұғымның мәні - бұл ақпараттық және коммуникациялық технологияларды кеңінен қолдану қажеттілігі мен кәсіптік шет тілді білім берудің пәндік мазмұнын ұйымдастыру процессі. Оның құрылымы мынадай компоненттерден тұрады: лингвистикалық, шетел тілдік коммуникативтік, психологиялық-педагогикалық, әдістемелік және цифрлық құзыреттер атты құрылыммен нақтыланды; 2. Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шет тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастыру лингвистикалық, шетел тілдік коммуникативтік, психологиялық-педагогикалық, әдістемелік және цифрлық құзыреттерді қалыптастырудың кезеңдік процесі ретінде құрылады, өйткені бұл құзыреттер коммуникативтік және технологиялық тәсілдерді интеграциялау арқылы әзірлеудің тұтастығы мен жүйелілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. 3. Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шет тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделі өзара тығыз байланыстағы мотивациялық, танымдық, іс-әрекеттік компоненттерден түзілген өлшемдері мен көрсеткіштерінің жиынтығын құрайды және деңгейлеріне («төмен», «орташа», «жеткілікті» және «жоғары») сәйкес жүзеге асырылады. 4. Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастырудың әдістемелік кешені: 1. Болашақ шетел тілдері мұғалімдеріне арналған «Шетел тілін қашықтықтан оқытуды ұйымдастыру және әдістемесі» атты арнайы курс бағдарламасы; 2. «Modern methodology of distance education of foreign language in the learning process» атты оқу-әдістемелік құрал; 3. ЖОО-нің оқытушыларына арналған «Қашықтықтан оқыту жағдайында болашақ шетел тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттерін қалыптастыру негіздері» атты ғылыми-әдістемелік семинар бағдарламасы әзірленді және тәжірибелік-экспериментте сынақтан өткізіліп, ғылыми-әдістемелік ұсыныстар беріледі. Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу және ендіру. Диссертация материалдары бойынша жарияланған мақала саны – 6. Соның ішінде 1-еуі Scopus деректер қорына енетін жарияланымда, 3 мақала ҚР ҒЖБМ Ғылым және Жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған ғылыми басылымдарда, 2 мақала халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдарында жарық көрді: «International Online Conference on Language, Literature and Education» халықаралық ғылыми-практикалық конференцияларының материалдары (Түркістан, 2022). Зерттеу материалдары отандық және шетелдік ғылыми журналдарда (басылымдарда) жарияланды: «Абылай хан атындағы ҚазХҚжәнеӘТУ Хабаршысы» (Алматы, 2022), «Педагогика және психология» (Алматы, 2023), "ХҚТУ хабаршысы» (Түркістан, 2023), сондай-ақ Scopus базасына кіретін ғылыми журналдарда: «Frontiers in Education» (Switzerland, 2023).

Диссертация

Ғылыми еңбектер тізімі

Ғылыми кеңесшінің пікірі

Шетелдік кеңесшінің пікірі

Зерттеулерді этикалық бағалау жөніндегі комиссияның қорытындысы

Ресми рецензенттердің пікірі

Ресми рецензенттердің пікірі